Οι ιστορίες μας, για τις γιορτές

Οι ιστορίες μας, για τις γιορτές

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, ζούμε την πρόκληση να ξαναδούμε τον κόσμο με νέα δικά μας μάτια. Ξέρετε, συνηθίζουμε αυτά που κοιτάμε και δεν τα βλέπουμε, είναι σχεδόν σαν να μην υπάρχουν. Αποκομμένοι από τον κοινωνικό ιστό και αποσυνδεδεμένοι από εμάς τους ίδιους, εντός μας. Κι όμως. Παραδοσιακά, αυτό ανατρέπεται στις γιορτές που εμείς δημιουργήσαμε για να έχουμε μία ακόμα ευκαιρία, να είμαστε ανθρώπινοι και άνθρωποι, και για εμάς και για τους άλλους.

Άλλες σκέψεις, όπως η ινδιάνικη που έφερα σε προηγούμενη δημοσίευση, ή οι ανατολικές που δεν έφερα αλλά έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, καθημερινά μέσα από τους μύθους τους, αναφέρονται στην στενή και αδιαχώριστη σχέση του κάθε ανθρώπου με το ανθρώπινο σύνολο.

Άκουσα κάπου, σε οικονομική συζήτηση, περί «γιαπωνέζικου μοντέλου», ρώτησα λεπτομέρειες, γιατί ήταν λίγο υποτιμητικός ο τρόπος της αναφοράς. Ακόμα και σήμερα, στην ανατολική σκέψη η αναφορά των μελών μιας ομάδας, είναι η ομάδα. Σε αντίθεση με την δυτική σκέψη, που το άτομο ανταγωνίζεται να ξεχωρίσει, και είναι άξιο μόνο αν ξεχωρίσει από την ομάδα, δίνοντας κέρδος στην ομάδα με το ιδιαίτερο έργο του, αλλά και επωμιζόμενο προσωπικά κάθε αποτυχία, που όταν συμβεί, απλά τον διώχνουν από την ομάδα. Τι είδους ομάδες φτιάχνει η δυτική κουλτούρα; Συνάθροιση ατόμων με κοινό στόχο, με τον στόχο να είναι ο μόνος στόχος;

Μίλησα για οικονομία, θα μπορούσα να μιλήσω και για κάθε σύμπραξη των ανθρώπων, που άσχετα με τα επίθετα και τα «συν-» που θα προσθέσουμε στους κατηγορηματικούς της προσδιορισμούς, πολύ μακριά από την ανθρώπινη συνύπαρξη στέκονται, είδωλό της δείχνουν, και μας μαθαίνουν να είμαστε μόνοι, με την ατομικότητα θελκτική σαν να ήταν ο σκοπός της δημιουργίας του είδους μας.

Κι όμως. Ξεχάστε αυτά που λένε ότι μόνος γεννιέσαι και μόνος πεθαίνεις. Γεννιόμαστε όλοι σε αγκαλιές, και αγκαλιές μας ανατρέφουν. Σε αγκαλιές περνάμε την ζωή μας, και αν είμαστε τυχεροί, σε αγκαλιές πεθαίνουμε. Ο μύθος ότι ο άνθρωπος είναι μόνος, έχει έλεγχο στην ζωή του, είναι υπεύθυνος και λογοδοτεί μόνο για τον ίδιο, είναι ένας όμορφα διατυπωμένος δυτικός μύθος.
Στην δημιουργία αυτού του μύθου, φιλοσοφίες, θρησκείες και ψυχολογίες, αθροίζουν το δυναμικό τους, για να επιβεβαιώσουν το αληθές του,αποκομίζοντας η κάθε μία από αυτές, ιδιαίτερο όφελος από την μοναχική λειτουργία των ανθρώπων, σε κάθε επίπεδο, τόσο όταν το άλογο τρέχει, όσο και όταν κουραστεί ή και γονατίσει.

Ο άνθρωπος που φορά την δυτική σκέψη, αφού άντεξε να σκοτώσει ο Πιλάτος τόσα νεογέννητα, αντέχει να μάθει ότι σκοτώθηκαν τόσα παιδιά στο Πακιστάν.
Ο άνθρωπος που άντεξε να ακούσει παραμύθι για το κοριτσάκι με τα σπίρτα, μπορεί να αντέξει και την παιδική εργασία, την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, την φτώχεια και την ανέχεια.
Ο άνθρωπος που έμαθε να μιλά για δίκιο, ελευθερία, δικαιοσύνη –χωρίς να τα ζει καθημερινά, έχει εκπαιδευτεί να ζει χωρίς αυτά, και ταυτόχρονα να τα ζητά με τρόπους που δεν θα τα αποκτήσει.

Έτσι, κάθε τέτοιες μέρες, είτε με αφορμή τα Χριστούγεννα, είτε την Πρωτοχρονιά, σε όλον τον δυτικό κόσμο καλούμαστε για έναν απολογισμό, να αναλογιστούμε τον χρόνο και τις επιτεύξεις μας –και μέσα από έναν εξίσου ατομικό τρόπο, να σχεδιάσουμε και να ελπίσουμε στην αλλαγή.

Ακόμα και αν κατανοήσουμε ότι αυτό είναι καθημερινό έργο μας, και όχι εθιμοτυπική διαδικασία που συμπίπτει με το τέλος του ημερολογιακού έτους, ακόμα και έτσι, η σκέψη μας, βαθιά ποτισμένη και γαλουχημένη από την κουλτούρα μας, πάλι στο άτομο θα αποδώσει την ευθύνη και για όσα έκανε και για όσα θα κάνει. Και δεν θα κάνει τίποτα, πέρα από όσα ήδη κάνει.

Διότι, για να κάνεις κάτι, πρέπει ήδη να "είσαι", τότε το κάνεις.  Όχι με την εσωτερική απόσταση του «θέλω/πρέπει να κάνω» και «θέλω/πρέπει να γίνω» -για να είμαι. Νόμος.
Νόμος που δεν βοηθιέται και από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Ζώντας έναν εαυτό που κρίνει τον εαυτό του, κάτι σαν εσωτερικό διχασμό, με τον παρατηρητή εαυτό να κρίνει τον παρατηρούμενο, ενώ είναι ένας και το αυτό κι ο ίδιος.

Και μιλάμε για αλλαγή. Και ζητάμε αλλαγή. Κάθε τέλος του έτους το ζητάμε περισσότερο, είναι σαν να χτυπά βιολογικό ρολόι Χρόνου. Να προλάβουμε να ζήσουμε όσα θέλουμε. Και ξανά και ξανά, κάθε χρόνο. Και όσο περνούν τα χρόνια, καταλαβαίνουμε ότι η αξία δεν είναι σε αυτά που νομίζαμε, μα είναι αργά, έχουμε ξεμακρύνει από τις οδούς που θα ζούσαμε όσα από καρδιάς επιθυμούμε.

Έτσι, μέρες που είναι, είτε μπούμε στο πνεύμα των Χριστουγέννων είτε στης Πρωτοχρονιάς, με τον έναν τρόπο ή τον άλλον -άλλοτε ευχόμενοι τα καλύτερα και άλλοτε γκρινιάζοντας για τα χειρότερα, τον μοναχικό δυτικό εαυτό μας κραυγάζουμε, αυτόν ζούμε, και αυτόν άγουμε να περάσει αλώβητος των μεγάλων ερωτημάτων που μας θέτουμε, από την διελκυστίνδα των εορτών.

Ανέφερα τις προάλλες ότι θα φέρω μύθους για τις γιορτές αυτού του καιρού, έχω κάποιες πρόχειρες που ξεχωρίζω, ίσως γιατί με αυτές μεγάλωσα –αν και μεταξύ μας τις ανάγνωσα μεγαλύτερη.
Μα έζησα και μεγάλωσα σε ένα συγκεκριμένο πολιτισμικό περιβάλλον. Που με έμαθε να υπάρχω με συγκεκριμένο τρόπο. Που όρισε τα όρια των ερωτημάτων μου. Που μου πρόσφερε γνώσεις και εμπειρία, συγκεκριμένες. Και μόνο αυτή η επίγνωση, με κάνει εγκρατή σε δηλώσεις.

Δεν χρειάζεται να δηλώνουμε συνεχώς και να συγκρινόμαστε με ονομαστικές αξίες -που έχουμε δεν έχουμε -αλλά τις "έχουμε" για να κρίνουμε, να συγκρίνουμε και να κατακρίνουμε.

Η ζωή του καθενός, με όσα κάνει, γράφει ιστορίες που φαίνονται. Μερικές φορές μοιάζει με τους μύθους μας, μερικές φορές ξεφεύγει και έχει κι άλλα στοιχεία, δικά της, πιο προσωπικά, πιο ιδιαίτερα. Αυτά τα πιο προσωπικά, που έχουν αναφορά σε εμάς και τους άλλους, κι όχι στις εικόνες που έχουμε και λειτουργούμε για εμάς και τους άλλους, όταν αυτά επικοινωνούμε, ίσως ξεφύγουμε και από τους μύθους που συλλογικά και ατομικά, είμαστε προδιαγεγραμμένοι να ζήσουμε. Όχι καμωνόμενοι ότι είμαστε Ινδιάνοι ή ότι λειτουργούμε το Ζεν. Γιατί ούτε κι αυτό είμαστε, αν ήμασταν άλλα θα λέγαμε τώρα. Ούτε με αναφορές στο παρελθόν από σοφούς και σοφίες.

Η ζωή είναι απλή και η αλλαγή που λέμε ότι θέλουμε επίσης.Ένα κλικ είναι στην σκέψη, μόνο ένα. Για αρχή ας ξανασκεφτούμε την δοξασία της δυτικής σκέψης ότι "μόνος γεννιέσαι μόνος πεθαίνεις". Ακόμα και ο δυτικός Χριστός, δεν ήταν μόνος. Και γονείς είχε και απ΄ όλα είχε, από την γέννηση μέχρι το τέλος του. Και όχι μόνο αυτό, έχει όλους εμάς στις επαναλήψεις και της γέννησης και του θανάτου του. Και παρότι, το κάνουμε, και είμαστε κάθε χρόνο λίγο ή πολύ εκεί, για να μάθουμε μέσω έθους ότι ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μόνος, εμείς ακόμα κι αυτό το έθιμο, το χρησιμοποιούμε για ατομικούς λογισμούς και υπολογισμούς, αν σαν άτομα καταφέραμε όσα θέλαμε, και τι πρέπει να κάνουμε για να αποκτήσουμε όσα θέλουμε για να τα ζήσουμε.

Γκρινιάξουμε δεν γκρινιάξουμε, φιληθούμε δεν φιληθούμε κάτω από γκι, δικά μας είναι τα έθιμα, και εμάς θα επαναλαμβάνουν, δεν φταίνε τα έθιμα, δεν φταίνε οι γιορτές. Δεν φταίει κανείς –ούτε η δυτική σκέψη. Κανείς δεν μας αναγκάζει για τίποτα. Και η επίγνωση αυτή, θαρρώ είναι κάτι.

Από εκεί και πέρα, σαν έρθει η στιγμή, κι εγώ όπως όλοι, θα ευχηθώ σε όλους μια όμορφη χρονιά, γιατί θέλω να με ακούσω να το λέω, και σε μένα και στους άλλους. Γιατί ζω σε αγκαλιές και μου αρέσει, δεν είμαι μόνη, ανήκω και είμαι μέλος του ανθρώπινου είδους, και κατανοώ πως όταν "είμαι" όσα θέλω να ζήσω, τότε θα αξιωθώ να τα ζήσω. Δεν θα μου τα φέρει κανένας από μηχανής θεός, μήτε ένας Αγιο-Βασίλης, μια τύχη και ένα σύμπαν. Τμήμα του σύμπαντος κι εγώ, συνομολογώ -και κατά κάποιο τρόπο συνειδητά συνωμοτώ, σε ό,τι είμαι και είμαστε στο σύμπαν.

Στην συνέχεια δίνω τους συνδέσμους που αντιπροσωπεύουν το κεντρικό διακύβευμα των ημερών, κατά την δυτική σκέψη. Καλή εσωτερική διαδικασία. Δικές μας οι γιορτές, δικά μας και τα χρόνια. "Να μας έχει ο θεός γερούς" που 'λεγε κι ο Νιόνιος, πάντα να ανταμώνουμε και να γιορταζόμαστε, σε όλες τις μεριές του πλανήτη. Και σαν κατανοήσουμε ότι εξίσου σημαντικά με τα γραμμένα της ανατολικής και δυτικής σκέψης είναι και τα άγραφα, τότε  κάτι θα βγει. Για την ώρα δίνω κάποια από τα γραμμένα (*). Γιατί αυτά κάνουν κουμάντο στο κεφάλι μας, και καλοδεχούμενη είναι τούτη η συνειδητή πρόσθετη γνώση ότι και αυτές τις μέρες, τις "ιστορίες μας" λειτουργούμε. 

Καλές γιορτές!

  Σταυρούλα .Πανοπούλου 19.12.2014

(*) Οι «ιστορίες μας» για τις γιορτές μας.
i. Τσαρλς Ντίκενς, Χριστουγεννιάτικη ιστορία
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/prose/charles_dickens_christmas_tales.htm 
ii. Disnay, A Christmas Carol   http://www.imdb.com/title/tt1067106/ 
iii. It’s a wonderful Life   http://www.imdb.com/title/tt0038650/    
iv. Ο Γκράμσι για την Πρωτοχρονιά   http://rnbnet.gr/details.php?id=11517     
v. New Year - Quino  http://donkihotes.gr/wp-content/uploads/2014/01/mafalda.jpg

________________
Εικόνα από http://gambar.web.id/preview/694/1920x1200/33.html

Ινδιάνικοι μύθοι

Ήθελα να σας πω ιστορίες για τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, μα το αναβάλω για λίγο, και με αυτήν την ενδιάμεση δημοσίευση φέρνω για ανάγνωση τέσσερις αφηγηματικούς μύθους που αποδίδονται στους Ινδιάνους -και που φαίνεται να μην έχουν καμία σχέση με τις προαναφερόμενες δικές μας γιορτές, ή και ενδεχόμενα έχουν. Μα, ας αφήσουμε τους ινδιάνικους μύθους να ξετυλίξουν μέσα από τις λέξεις τους την παραμυθία που θέλουν να αφηγηθούν...

 

Ινδιάνικοι μύθοι

Ο πρώτος μύθος είναι το "Άστρο του Πρωινού", ποίημα που αποδίδεται στους Ινδιάνους, απόδοση στίχων Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Λέει: 

Του πρωινού άστρο θαμπό / για χάρη σου αγρυπνούμε. / Η αναπνοή μας σου μιλά / κι οι βράχοι κρυφακούνε, / άστρο του πρωινού!
Το φως σου από ουρανό / απόμακρο το στέλνεις / άστρο θαμπό του πρωινού / που τη ζωή μας φέρνεις / άστρο του πρωινού!
Ένα λοφίο πορφυρό / φορώντας πλησιάζεις, / αστέρι, που πριν έρθεις καν, / άστρο μου φεύγεις πάλι / άστρο του πρωινού!
Άστρο θαμπό του πρωινού / βλέπουμε να σιμώνεις / κι όσο έρχεσαι λαμπρύνεσαι, / το φως σου δυναμώνεις, / άστρο του πρωινού!
Άστρο θαμπό του πρωινού / για χάρη σου αγρυπνούμε / και τούτη η μέρα ας μας βρει / μ' αυτούς που αγαπούμε, / άστρο του πρωινού!

Ο δεύτερος μύθος είναι "Οι δύο λύκοι", μύθος που αποδίδεται επίσης στους Ινδιάνους. Λέει:

Ένα βράδυ ένας γέρος Ινδιάνος, της φυλής Τσερόκι, μίλησε στον εγγονό του για τη μάχη που γίνεται μέσα στην ψυχή των ανθρώπων .
Είπε: «Γιέ μου», η μάχη γίνεται μεταξύ δυο «λύκων» που υπάρχουν σε όλους μας.
Ο ένας λύκος είναι το Κακό.Είναι ο θυμός, η ζήλια, η θλίψη, η απογοήτευση, η απληστία, η αλαζονεία, η ενοχή, η προσβολή,η κατωτερότητα, τα ψέματα, η ματαιοδοξία, η υπεροψία και το εγώ. 
Ο άλλος είναι το Καλό.Είναι η χαρά, η ειρήνη, η αγάπη, η ελπίδα, η ηρεμία,η ταπεινοφροσύνη, η ευγένεια, η φιλανθρωπία, η συμπόνια, η γενναιοδωρία, η αλήθεια, η ευσπλαχνία και η πίστη στο Θεό.»
Ο εγγονός το σκέφτηκε για ένα λεπτό, και μετά ρώτησε τον παππού του:
«Ποιος λύκος νικάει?»
Ο γέρος Ινδιάνος Τσερόκι απάντησε:
«Αυτός που ταΐζεις».

Ο τρίτος μύθος είναι "Ο αετός και το γεράκι", μύθος πάλι που αποδίδεται όμοια στους Ινδιάνους. Λέει:

Μία μέρα, στην σκηνή του γέρου μάγου της ινδιάνικης φυλής των Σιου, έρχονται πιασμένοι χέρι-χέρι, ο Άγριος Ταύρος, ο πιο γενναίος και τιμημένος νέος πολεμιστής, και το Ψηλό Σύννεφο, η κόρη του αρχηγού της φυλής...

- Αγαπιόμαστε, αρχίζει ο νέος. 

- Και θα παντρευτούμε, λέει εκείνη.

- Και αγαπιόμαστε τόσο που φοβόμαστε...

- Θα θέλαμε κάποιο μαγικό, ένα χαϊμαλί, ένα φυλαχτό...

- Κάτι που θα μας εγγυάται ότι θα είμαστε για πάντα μαζί.

- Που θα μας εξασφαλίσει ότι θα είμαστε ο ένας στο πλευρό του άλλου, ώσπου να συναντήσουμε τον Μανιτού, την ημέρα του θανάτου.

- Σε παρακαλούμε, ικετεύουν, πες μας τί μπορούμε να κάνουμε...

Ο μάγος τους κοιτάζει και συγκινείται που τους βλέπει τόσο νέους, τόσο ερωτευμένους, να λαχταρούν τόσο μια του λέξη.
 - Υπάρχει κάτι, λέει τελικά ο σοφός μάγος μετά από αρκετή ώρα. Αλλά δεν ξέρω, είναι ένα έργο πολύ δύσκολο και απαιτεί θυσίες.

- Δεν μας πειράζει, λένε και οι δύο.

- Ό,τι και να' ναι, επιβεβαιώνει ο Άγριος Ταύρος.

- Ωραία, λέει ο μάγος. Ψηλό Σύννεφο, βλέπεις το βουνό που είναι βόρεια από το χωριό μας; Πρέπει να το ανέβεις μόνη σου, χωρίς τίποτα άλλο εκτός από ένα δίχτυ και τα χέρια σου, και να κυνηγήσεις το πιο όμορφο και δυνατό γεράκι του βουνού. Αν το πιάσεις, πρέπει να το φέρεις εδώ ζωντανό την τρίτη μέρα μετά την πανσέληνο. Κατάλαβες;

Η νεαρή κοπέλα συγκατανεύει σιωπηλά.

- Κι εσύ Άγριε Ταύρε, συνεχίζει ο μάγος, πρέπει να ανέβεις το βουνό του κεραυνού, κι όταν φτάσεις στην κορυφή, τον πιο άγριο απ' όλους τους αετούς, και με τα χέρια σου μόνο κι ένα δίχτυ να τον πιάσεις χωρίς να τον τραυματίσεις και να τον φέρεις μπροστά μου, ζωντανό, την ίδια μέρα που θα έρθει και το Ψηλό Σύννεφο. Πηγαίνετε τώρα.

Οι δυο νέοι κοιτάζονται με τρυφερότητα, κι ύστερα από ένα φευγαλέο χαμόγελο φεύγουν για να εκπληρώσουν την αποστολή που τους ανατέθηκε. Εκείνη πάει προς το βορρά, εκείνος προς το νότο...

Την καθορισμένη ημέρα, μπροστά στη σκηνή του μάγου, περιμένουν οι δυο νέοι,ο καθένας με μια πάνινη τσάντα, που περιέχει το πουλί που του ζητήθηκε.
Ο μάγος τους λέει να βγάλουν τα πουλιά από τις τσάντες με μεγάλη προσοχή. Οι νέοι κάνουν αυτό που τους λέει, και παρουσιάζουν στο γέρο για να τα εγκρίνει τα πουλιά που έπιασαν. Είναι πανέμορφα, χωρίς αμφιβολία, τα καλύτερα του είδους τους.

- Πετούσαν ψηλά; ρωτάει ο μάγος.

- Ναι, βέβαια. Κι εμείς, όπως μας ζητήσατε. Και τώρα; ρωτάει ο νέος. Θα τα σκοτώσουμε και θα πιούμε την τιμή από το αίμα τους;

- Όχι, λέει ο γέρος.

- Να τα μαγειρέψουμε και να φάμε τη γενναιότητα από το κρέας τους; προτείνει η νεαρή.

- Όχι, ξαναλέει ο γέρος. Κάντε ότι σας λέω. Πάρτε τα πουλιά και δέστε τα μεταξύ τους από τα πόδια μ' αυτές τις δερμάτινες λωρίδες. Αφού τα δέσετε, αφήστε τα να φύγουν, να πετάξουν ελεύθερα.

Ο πολεμιστής και η νεαρή κοπέλα κάνουν ό,τι ακριβώς τους έχει πει ο μάγος,και στο τέλος ελευθερώνουν τα πουλιά. Ο αετός και το γεράκι προσπαθούν να πετάξουν, αλλά το μόνο που καταφέρνουν είναι να στριφογυρίζουν και να ξαναπέφτουν κάτω. Σε λίγα λεπτά, εκνευρισμένα που δεν καταφέρνουν να πετάξουν, τα πουλιά επιτίθενται με τσιμπήματα το ένα εναντίον του άλλου, μέχρι που πληγώνονται.

- Αυτό είναι το μαγικό. Μην ξεχάσετε ποτέ αυτό που είδατε σήμερα. Τώρα, είστε κι εσείς ένας αετός κι ένα γεράκι. Αν δεθείτε ο ένας με τον άλλον, ακόμα κι αν το κάνετε από αγάπη, όχι μόνο θα σέρνεστε στη ζωή σας, αλλά επιπλέον, αργά ή γρήγορα, θα αρχίσετε να πληγώνετε ο ένας τον άλλον. Αν θέλετε η αγάπη σας να κρατήσει για πάντα, να πετάτε μαζί, αλλά ποτέ δεμένοι.

Και ο τέταρτος μύθος, είναι ένα άτιτλο ποίημα, αποδίδεται σε γυναίκα και μάλιστα Ινδιάνα. Λέει:

“Δε με ενδιαφέρει τι δουλειά κάνεις…Δε με ενδιαφέρει πόσο χρόνων είσαι…Δε με ενδιαφέρει ποιοί πλανήτες είναι γύρω από το φεγγάρι σου…Δε με ενδιαφέρει να μάθω πόσα λεφτά έχεις…Δε με ενδιαφέρει που και τι έχεις σπουδάσει…
Θέλω να ξέρω τι σε κάνει να πονάς κι αν τολμάς να ονειρευτείς το να καταφέρεις να κάνεις αυτό που η καρδιά σου λαχταρά. Θέλω να ξέρω αν έχεις αγγίξει το βάθος της δικής σου λύπης, αν είσαι ανοιχτός στις προδοσίες ή αν έχεις ζαρώσει από το φόβο. Αν μπορείς να χορέψεις στην αγριάδα και να αφήσεις την έκσταση να σε γεμίσει χωρίς να ανησυχείς και να πρέπει να προσέχεις να είσαι ρεαλιστής και να θυμάσαι τα όρια σου. Θέλω να ξέρω αν τολμάς να απογοητεύσεις κάποιον με το να είσαι ο εαυτός σου.
Αν αντέχεις την κατηγορία αρκεί να μην προδώσεις τη δική σου ψυχή. Θέλω να ξέρω αν μπορείς να δεις την ομορφιά ακόμη και όταν δεν είναι όμορφη η μέρα. Θέλω να ξέρω αν κάτι σε στηρίζει μέσα σου όταν όλα έξω καταρρέουν. Θέλω να ξέρω αν μπορείς όταν είσαι μόνος με τον εαυτό σου να απολαμβάνεις αυτές τις μοναχικές στιγμές. Θέλω να ξέρω αν μπορείς να σταθείς στην άκρη της θάλασσας και να φωνάξεις στο ασήμι της πανσελήνου και στο χρυσάφι το ήλιου “Ναι είμαι άνθρωπος σημαντικός και η ζωή μου ανήκει!”

Και εδώ τέλειωσαν οι ιστορίες που διάλεξα σε αυτή την φάση «για τις γιορτές».

Στις πηγές των ιστοριών, προσπάθησα να δώσω συνδέσμους που να μην διαχειρίζονται τα λόγια που αποδίδονται στους Ινδιάνους. Δεν μπορώ να ξέρω ή και να μάθω, αν όντως αφορούν πραγματικούς μύθους Ινδιάνων. Ενδέχεται να είναι κι αυτό που θα θέλαμε να πούμε, και καθώς είναι λίγο περιπατητικό για τις αισθητές νοήσεις μας, να το βάζουμε στο στόμα των Ινδιάνων που είναι λίγο ανιμιστές, λίγο κοντά στη φύση, λίγο πιο αγνοί, λίγο πιο «αυτό που δεν χρειάζεται να είμαστε εμείς τώρα» αλλά και λίγο "και από αυτό που θα θέλαμε εμείς να είμαστε τώρα». Εν ολίγοις, ακόμα και "ο μύθος των Ινδιάνων" ότι αμιγείς μύθοι τους φτάνουν ως εμάς ατόφιοι, είναι ένας σύγχρονος δικός μας μύθος, που ως φαίνεται έχουμε την απόλυτη ανάγκη του για να εκφράσουμε κάτι δικό μας, κάτι μισοσυνειδητό-μισοασυνείδητο, στην προσπάθεια να μας καταλάβουμε, εμάς τους ίδιους και τον κόσμο γύρω μας. Και ταυτόχρονα να ονειρευτούμε, εμάς τους ίδιους πως αλλιώς μπορούσαμε να ήμασταν, αλλά και τον κόσμο που θα θέλαμε να ήταν γύρω μας.

Καλή προετοιμασία εσωτερική για τις ημέρες που θα έρθουν. Τις έχουμε ανάγκη τις γιορτές αυτές, εσωτερική ανάγκη. Μα τούτο αφορά άλλη δημοσίευση, που ελπίζω να έχω σαν σήμερα κέφι να γράψω -μιας και δεν υπάρχει αληθινή ανάγκη να τα πω, τα γνωρίζετε έτσι κι αλλιώς όλα αυτά, ήδη.

Κάτι ακόμα. Σκόπιμα δεν κάνω διασυνδέσεις στους μύθους, σκόπιμα δεν λέω τι κατάλαβα από τον καθένα. Όλοι μαζί κάτι λένε, αλλά και ο καθένας λέει για κάτι, ενδεχόμενα λέει κάτι και για εμάς. Εμάς ή το ινδιάνικο πνεύμα μέσα μας. Μύθος κι αυτός, ευχάριστος όμως. Γιατί κάνει ένα αναποδογύρισμα στην δυτική σκέψη, μιλά και προσανατολίζει σε άλλες αξίες, δεν διηγείται και διαπραγματεύεται την δυτικότροπη εσωστρεφή και εσωτρεφή ατομική ανθρώπινη ανάγκη. Το άτομο δεν είναι μόνο του –κάτι που εκτός των ινδιάνικων και οι ανατολικοί μύθοι υποστηρίζουν επίσης, με τον δικό τους διαφορετικό και ιδιαίτερο τρόπο.

Κλείνω το σημείωμα, με δική μου σκέψη ότι ενδέχεται όλοι οι πολιτισμοί του κόσμου να μιλούν για το ίδιο. Ο άνθρωπος από καταβολής κόσμου τις ίδιες αναζητήσεις κάνει και μέσα του και έξω του. Τα ταξίδια είναι ξεχωριστά, φαίνονται διαφορετικά, ίσως και να μην είναι.

Σταυρούλα Πανοπούλου 15.12.2014

Πηγές:
1) "Άστρο του πρωινού" https://www.youtube.com/watch?v=8o18qfB2Y7A
2) "Οι δύο λύκοι" https://fairytalesdreams.wordpress.com/2011/11/07/
3) "Ο αετός και το γεράκι" http://www.kiosterakis.gr/plus/diafora/istories/1486-o-aetos-kai-to-geraki
4) "(ποίημα χωρίς τίτλο)" http://www.rethimno.gr/forum/blog.php?b=153

 Φωτογραφία από: http://arcus.centerblog.net

Aίσθημα και Συναίσθημα

Είναι οι λέξεις που μας μαθαίνουν νοήματα ή εμείς μαθαίνουμε τις λέξεις να λένε κάτι που οι ίδιες δεν λένε; Οι δύο λέξεις του τίτλου, με τις οποίες ξεκίνησα να γράφω αυτό το σημείωμα, διαφέρουν; Και αν ναι, πώς τις διαφοροποιούμε στην καθημερινή χρήση τους;

Aίσθημα και Συναίσθημα

Λέμε, έχω μεγάλα συναισθήματα για κάποιον. Και το πιστεύουμε. Ότι έχουμε συναισθήματα. Και στη ροή του λόγου αγνοούμε το «συν» που προφέραμε. Οι άλλοι που μας ακούν, μας πιστεύουν. Ότι έχουμε μεγάλα συναισθήματα… Ο μόνος που δεν μας ακούει, συνήθως, είναι αυτός ο κάποιος που κατευθυντικά τα απευθύνουμε. Και καλά κάνει.

Συναίσθημα, είναι το κοινό αίσθημα  που συνδημιουργούμε με τον άλλον. Μικρό ή μεγάλο, αλλά κοινό. Όλα τα υπόλοιπα είναι αισθήματα που μονομερώς αισθανόμαστε για εκείνον. Αυτά τα μονομερή αισθήματα, τα λέμε συναισθήματα και του τα αποδίδουμε, ενδεχομένως για να τα αιτήσουμε -οπωσδήποτε όμως για να τα αποδώσουμε κάπου κι όχι σε εμάς που τα δημιουργήσαμε και μονομερώς μας κατακλύζουν.

Αν η γλώσσα μας βοηθούσε λίγο περισσότερο, ή αν εμείς προσέχαμε τις λέξεις που χρησιμοποιούμε, ίσως να βιώναμε αγαπητικές σχέσεις, που θα επικεντρώνονταν στο κοινό αίσθημα με τον άλλον (συναίσθημα) και όχι στις αυτόνομες, προβολικές και επεκτατικές κινήσεις του αισθήματός μας προς τον άλλον και τα δικά του αισθήματα.

Όποιο άρθρο και να διαβάσετε, όποιο τραγούδι και αν ακούσετε, μα και τα λόγια που καθημερινά χρησιμοποιούμε, μιλούν για «συναίσθημα». Τούτο μας μαθαίνει σε αυτοπαθή εκδήλωση των αισθημάτων μας, βαφτίζοντάς τα συναισθήματα.

Σκεφτείτε το με την ψυχή σας. Ενδεχομένως την ελαφρύνει. Και ενδεχομένως σας κάνει να προσέξετε, εκείνο το ακριβό (μικρό ή μεγάλο) «συν» που ζείτε με τον άλλον, που δεν αφαιρείται από την βιωμένη σχέση και δεν αφήνει «ουρά» αν για κάποιο λόγο αυτή λήξει.

Με μια τέτοια αίσθηση του «συναισθήματος» δημιουργούμε αληθινές αγαπητικές σχέσεις. Σχέσεις ειλικρινείς, που βασίζονται σε αυτό που η σχέση όντως «είναι» και για τους δύο.

Οι λέξεις και τα νοήματα, με κάποιο τρόπο μας μαθαίνουν να βιώνουμε την ζωή. Η γλώσσα είναι εύπλαστη, μερικές φορές δεν έχει λέξεις για κάποιες έννοιες και αυτό μας κάνει να χρησιμοποιούμε άλλες για να δώσουμε μία παρεμφερή έννοια. Όμως το αίσθημα με το συναίσθημα, δεν είναι ίδια έννοια. Άραγε μπερδεύουμε και τις έννοιες εκτός από τις λέξεις;

«Έχω (τρέφω) ιδιαίτερα αισθήματα για κάποιον» (και) «Είμαστε (ζούμε μαζί) σε ένα συναίσθημα». Δοκιμάστε να το πείτε. Θα δείτε ότι το συναίσθημα της σχέσης είναι αθώο -ό,τι και να νομίζετε ότι της συμβαίνει. Και τότε ακριβώς, τα μονομερή αισθήματα θα πρέπει να απολογηθούν σε αυτούς που τα αισθάνονται, γιατί αυτομόλησαν και πήραν τα όρη και τα βουνά, για να καθυποτάξουν (με την «αγάπη» τους) τα αισθήματα του άλλου.

Η Ευφορία Συναισθημάτων, αν υπήρχε, τα αισθήματα που αυτοαποκαλούνται συναισθήματα θα τα γκρέμιζε ως αυθαίρετα, γιατί είναι αυθαίρετα. Χωρίς παρατάσεις, χωρίς πρόστιμα νομιμοποίησης. Για το καλό μας. Για να εκτιμήσουμε το «συν» και να πορευόμαστε στις σχέσεις με ίδιο συναισθηματικό βήμα. Για να σεβόμαστε το συναίσθημα που παράγεται κι από τους δύο, και να το οριοθετούμε από τις αυτοπαθείς αισθηματικές προβολές των εγωκεντρικών, ατομικών ψυχικών κόσμων. Για το καλό των σχέσεων. Για να βιώσουμε τις αγαπητικές μας σχέσεις, στην βαθιά ελεύθερη και ολοκληρωμένη έννοια της αγάπης. 

Ό,τι ονομάζεις το ελέγχεις. Όταν υπάρχει απουσία λέξης για αυτό που βιώνουμε, τότε βρίσκεται εκτός ελέγχου. Και μας αρέσει ο έλεγχος. Όμως, ονοματίζοντας κάτι, σαν κάτι-που-δεν-είναι, δεν στο φέρνει για να το ζήσεις. Αντίθετα, σε εμποδίζει να διακρίνεις αυτό που ζεις. Κυρίως, σε μαθαίνει να μην διακρίνεις την γκάμα όσων ζεις. Και σαν φτάσεις να μην τα διακρίνεις, δεν τα ζεις. Όλοι θέλουμε να ζήσουμε το «συν», μα θαρρώ από άλλη οδό βιώνεται, όχι με επίκλησή του, με δεήσεις και βαφτίσεις των αισθημάτων σε συναισθήματα.

Φταίνε οι λέξεις; Λείπουν λέξεις; Οι έννοιες υπάρχουν διαφοροποιημένες για να αναζητήσουμε τις λέξεις τους; Η διαφορετική έννοια του αισθήματος και του συναισθήματος είναι διακριτή μέσα μας, για να τις διαφοροποιούμε και όταν τις εκφράζουμε; 

Οι λέξεις και οι έννοιες που φέρουν, υπάρχουν πρωτογενώς στις ίδιες τις λέξεις. Μπορεί στην ιστορική κοινωνική τους τριβή να μοιάζουν ίδιες. Όταν φτάνουν να μοιάζουν, χάνουμε τα ιδιαίτερα νοήματα  που φέρουν.

Η γλώσσα ζει και αλλάζει.  Μερικές φορές βοηθά η ετυμολογία των λέξεων, άλλες φορές πάλι όχι. Γιατί η ζωή προχωρά και νέες έννοιες αναπροσδιορίζονται ως προς άλλες.

Όταν η Φυσική λέει ότι ο χρόνος είναι ενιαίος, πόσο μπορεί να το καταλάβει η νόησή μας, που είναι σμιλεμένη από την γλώσσα μας, που μιλά για χτες (αόριστος), σήμερα (ενεστώτας) και αύριο (μέλλοντας). Μα τούτο είναι μακρινό, δεν θα το ζήσουμε σαν δίλημμα του νου. Βάζουμε μια τελεία και το αφήνουμε να το ζήσουν οι  μεταγενέστεροι.

Μα το αίσθημα; και το (ακριβό των ανθρώπων) συναίσθημα;γιατί να μην τα ζήσουμε; 

Στην ομογενοποίηση των εννοιών αισθήματα και συναισθήματα, για άτομο και σχέσεις, ευθύνη έχουν και οι ειδικοί που μιλούν για αυτά με ίδιες λέξεις. Είμαστε παγιδευμένοι και παγιδευόμαστε σε λέξεις. Αφού μάθαμε να ονομάζουμε "συναισθήματα" τα κατ'ουσίαν αυτοπαθή "αισθήματα", πώς θα ονοματίσουμε τα (???) που αναπτύσσουμε από κοινού και μαζί με τον άλλον; Ο χωρισμός σε θετικά και αρνητικά, δεν βοηθά, εξακολουθούν να είναι αυτοπαθή.

Λείπουν λέξεις. Λείπουν ίσως και έννοιες που θα μας έκαναν να αναζητήσουμε λέξεις που θα εκφράζουν τις ανονομάτιστες ακόμα λειτουργίες του "συν". Έλλειψη εννοιών που όμως δεν φαίνεται να απουσιάζουν, μιας και στον πολιτισμό μας ό,τι δηλώσεις αισθάνεσαι, κι ας έχει και "συν" αυτό που δηλώνεις -και το συν δικό σου είναι. 

Όλα φαίνεται να περιστρέφονται γύρω από το άτομο και το προσωπικό βίωμα. Μα ακόμα κι αν τούτο ζούμε, η επίγνωση ότι τον κόσμο μας τον φτιάχνουν οι λέξεις και η χρήση τους, θέτει ερωτήματα για το ανθρώπινο "συν". Ερωτήματα, που αν δεν βιαστούν να απαντηθούν αυτοματοποιημένα από ήδη γνώσεις, δημιουργούν χώρο μέσα μας για να κατανοήσουμε αυτό που είναι και συμβαίνει  και όχι αυτό που με αυτοαναφορές νομίζουμε ότι μας συμβαίνει, στο "συν" μας.

Αυτήν την λεπτή διάκριση του "συν" επιχείρησα, με δύο λέξεις (αίσθημα και συναίσθημα), που συχνά χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε το ανθρώπινο "μαζί". Είναι σημερινή αλήθεια ότι αυτό που συμβαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους δεν περιγράφεται, βιώνεται μόνο. Η απουσία λέξεων για να το περιγράψουμε, ενδέχεται να είναι πενία εννοιών. Στην απουσία λέξεων, δάνειες λέξεις τις εξουσιάζουν με τις έννοιές τους. Συχνά, και πολύ χαριτωμένα, λέμε "δεν περιγράφεται". Και το λέμε για πολλά πράγματα. Ειλικρινείς είμαστε, περιγράφουμε όσα διακρίνουμε. Για όσα δεν έχουμε την διάκριση, έ ναι, δεν περιγράφονται!

Στην Αλάσκα που έχει συνέχεια χιόνι, υπάρχουν άπειρες λέξεις για το "χιόνι", έτσι οι άνθρωποι όταν λένε χιόνι, περιγράφουν αυτό που σήμερα βρίσκεται έξω από τα σπίτια τους. Θα μου πείτε ότι είναι ανάγκη τους. Σωστά. Για αυτό άλλωστε το είπα, για να ρωτήσω κι εγώ με την σειρά μου αν είναι μέσα στις ανάγκες μας, να βιώσουμε συνειδητά διαφοροποιήσεις του "συν" στο μαζί μας. Γιατί ενώ το "συν" και το "μαζί" υπάρχουν, για την ώρα τα διαχειρίζεται σιωπηλά και αυθαίρετα το εγώ μας -και τούτο θαρρώ, δεν είναι στα συν μας. 

Σταυρούλα Πανοπούλου © 11.2014

* φωτογραφία από muenchner-kirchenradio.de

Η γάτα, ο σκύλος και το ποντίκι

.

Η γάτα, ο σκύλος και το ποντίκι

 

Πριν δύο μέρες άκουσα κλάμα έξω από την πόρτα μου. Ανοίγω και τι βλέπω; Μια γατούλα του δρόμου ή του κήπου αν θέλετε καλύτερα, να περιμένει κάτι στην πόρτα μου.

Αυτό το κάτι είναι να την βγάλω από την πολυκατοικία. Το έχει ξανακάνει μία φορά, όταν λάθρα όπως και προχτές, μπήκε στην πολυκατοικία από το παράθυρο που είχαμε ανοίξει για να αερίζεται ο χώρος. Για κάποιο λόγο μπαίνει, αλλά δεν ξέρει να βγαίνει.

Γιατί έρχεται όμως στον όροφό μου; Γιατί στέκεται στην πόρτα μου; Γνωριζόμαστε;

Πριν λίγο καιρό, έχοντας φάει και αγναντεύοντας το δειλινό, την είδα στον κήπο. Μου είχε περισσέψει ένα μεζεδάκι, της το έριξα. Τούτο μόνο έχω κάνει για αυτήν, και πέραν τούτου ουδέν.

Το πώς μέτρησε ορόφους και διάλεξε πόρτα, παραμένει άγνωστο.

Προτιμάμε τους σκύλους από τις γάτες, γιατί είναι πιστοί, υπάκουοι. Έτσι καταλαβαίνουμε τα ζώα, με χαρίσματα που θα θέλαμε να είχαν προς το είδος μας, το κυρίαρχο.

Τα παίρνουμε στα σπίτια μας, “πετ” τα λέμε, και τους συμπεριφερόμαστε σαν να είναι άνθρωποι, για την ακρίβεια οι άνθρωποι που δεν έχουμε στα σπίτια μας, ενδεχομένως και στη ζωή μας. Και όλο τούτο το λέμε ζωοφιλία, και κρίνουμε την ανθρωποφιλία με αυτήν.

Πριν η γάτα και ο σκύλος γίνουν οικόσιτα, ήταν δίπλα μας στην φύση, στην φύση τους. Τώρα τους προσφέρουμε τροφή και τα αλλάζουμε στην φύση μας. Και έχουμε φύλακες και καθαριστές, ή όχι; Τι έχουμε με τα “πετ” μας;

Ένας φίλος που πουλά τροφή για τα οικόσιτα ζώα, μου είπε εμπιστευτικά, ότι όσο αυξάνεται η κρίση και τα προβλήματα των ανθρώπων, ιδιαίτερα τα μεταξύ ανθρώπων, σε αδιέξοδες σχέσεις και στην μοναξιά, οι άνθρωποι υιοθετούν ζώα και υποκαθιστούν τις ανθρώπινες σχέσεις που τους λείπουν, με σχέσεις προς βουβά ζώα, στα οποία και αφοσιώνονται.

“Το δικό μου επάγγελμα,είναι το μόνο που δεν περνά κρίση” κατέληξε. “Ο άλλος θα δώσει τα πάντα για το ζωάκι του, ίσως περισσότερο και απ΄όσα θα έδινε για το παιδί του”.

Είναι άραγε η ευθύνη ότι η ζωή του μικρού ζώου, που μόνοι μας βάλαμε στο σπίτι μας, εξαρτάται από εμάς; Ή είναι πιο εύκολο να “δινόμαστε” κάπου τόσο εύκολα αλλά και τόσο αποδοτικά.

Κουβέντες του τύπου “μόνο τα ζωάκια είναι καλά, οι άνθρωποι είναι κακοί” και άλλα παρόμοια, δείχνουν μόνο τις ελλείψεις μας απέναντι στο είδος μας, αλλά και την φυγή μας από αυτό.

Με τίποτα δεν συγκρίνεται η αγκαλιά ανθρώπου προς άνθρωπο. Το χάδι. Το φιλί. Το συναίσθημα που ανταλλάσσεται με τα μάτια, με τον λόγο, με την αφή....

Περισσότερο απ΄όλα τα είδη στον πλανήτη αγάπησα τον άνθρωπο, και τούτη την λαχτάρα δεν την μεταβιβάζω αλλού. Μπορώ να την ζω, μπορώ να αντέχω στο είναι και δεν είναι της.

Και επιστρέφω σε όσα έλεγα πριν για τα γατάκια. Γατάκια και σκυλάκια σε σαλόνια και μπαλκόνια, είναι φυλακές για αυτά. Χρυσές ή ασημένιες φυλακές ενδεχομένως, αλλά φυλακές.

Είναι ελεύθερα αυτά τα ζώα να διαλέξουν ζωή; Να διαλέξουν άνθρωπο;

Οι σκύλοι είναι πιο έξυπνοι από τις γάτες. Αλήθεια;

Ο άνθρωπος είναι πιο έξυπνος από όλα, και τα μεταχειρίζεται. Για την μοναξιά του. Από φιλανθρωπία που εξαντλήθηκε, γιατί γύρω του όλοι οι άνθρωποι δεν πεινάνε και είναι ευτυχισμένοι σαν κι αυτόν.

Ο άνθρωπος, γυρίζει γύρω του τα άλλα έμβια είδη, τα αλλάζει και τα χρησιμοποιεί. Και τα αγαπά. Τα βάζει στη ζωή του “γιατί” τα αγαπά.

Ο άνθρωπος έχει μεγάλη ανάγκη να αγαπιέται, να του φέρονται τρυφερά, να τον θέλουν.

Ο άνθρωπος έχει μεγάλο απόθεμα ανεπίδοτης αγάπης, απεγνωσμένα θέλει να το αποθέσει κάπου, και το αποθέτει όπου μπορεί, όχι πάντα όπου θέλει, όπου μπορεί.

Οι άνθρωποι αγαπούν τους ανθρώπους αλλά όχι όλους. Τους εχθρούς δεν τους αγαπούν. Αγαπούν τους φίλους. Μερικούς από τους φίλους τους δεν τους αγαπούν και τόσο πολύ. Βασικά οι άνθρωποι αγαπάνε τον εαυτό τους και όσους κάνουν τον εαυτό τους καλύτερο. Τι είναι το καλύτερο, μόνο ο θεός τους το ξέρει, μα γνώμη μου είναι πως ίσως και να σχετίζεται άμεσα με το τυράκι ή το καροτάκι που τρέχουμε και δεν φτάνουμε, σαν στόχο ζωής, σαν νόημα ζωής, σαν επιθυμία, σαν ανάγκη, σαν σαν σαν...

Η ιστορία μου κλείνει εδώ, και δεν έχει ποντίκι -όπως υποσχόταν ο τίτλος. Ή έχει;

Σταυρούλα Πανοπούλου 06.2014

Σημ.: Τούτα όλα τα γράφω με όλη μου την εκτίμηση πρώτα στα ζώα και μετά στους ανθρώπους. Γιατί οι άνθρωποι αποφασίζουν για αυτά, όχι αυτά για την ζωή τους. Και αν τούτο το λέμε αγάπη, τότε αξίζει ίσως να αναρωτηθούμε για την αγάπη γενικώς. Γιατί ό,τι κάνουμε στα ζώα το κάνουμε και στους ανθρώπους, ή όχι; 

1η φωτογραφία από: http://www.tovima.gr/science/medicine-biology/article/?aid=495702 2η φωτογραφία από: http://www.24wro.eu/2014/03/editorial.html

  

καλή μου βαρύτητα

 Καλή μου βαρύτητα...

.

"- Ανάποδα τα πράγματα σήμερα φίλε μου"

Έτσι "μεταφράζουμε" ότι σκέφτεται το γατάκι, για να γελάσουμε εμείς οι άνθρωποι που δεν "ξέρει" το γατάκι ότι τα πράγματα μπορούν να είναι σε μία και μόνο σωστή θέση, λόγω βαρύτητας.

Κι όμως. Άλλο θέμα είναι η βαρύτητα και άλλο η εικόνα κανονικότητας του κόσμου.
Τι βλέπουμε "με" την βαρύτητα, ότι τα πόδια είναι κάτω και ο ουρανός επάνω. Σίγουρα;

Θα μπορούσε να είναι ένας κόσμος που όλοι πιανόμαστε από το πάτωμα και κρεμόμαστε προς το “κενό”; ή που περπατάμε στο πάτωμα με το κεφάλι να καλοζυγιάζεται στον ουρανό;

Ναι, υπάρχουν όλα τα σωματαισθητικά ερεθίσματα που νοιώθουμε ότι δεν γίνεται το προηγούμενο, η "εικόνα" κανονικότητας όμως;

Σε πειράματα* που έγιναν, σύντομα ο εγκέφαλος έβλεπε σαν "κανονικά" πράγματα που ήταν "ανάποδα" (έτσι όπως το ορίζουν οι νόμοι, οι όροι και οι ορισμοί που εμείς φτιάξαμε). Και τούτο σύντομα, όχι σε μία ζωή ή με χρόνια εκμάθησης. Αυτό σημαίνει πολλά, κύρια ότι η κατανόηση μας είναι ευέλικτη. Η εικόνα ότι περπατάμε στην γη που είναι "κάτω", εύκολα κάνει "κάτω" το "επάνω", και η ζωή συνεχίζεται με αντεστραμμένο είδωλο.

Παράδειγμα ανάπτυξης αυτής της ευέλικτης δραστηριότητας του εγκεφάλου μας, είναι η τρομερή ικανότητα -συνήθως των εκπαιδευτικών, να διαβάζουν ανάποδα τα κείμενα. Δεν σας έχει φανεί παράξενο ότι ελέγχουν το γραπτό του μαθητή από την θέση τους, ενώ κάθονται απέναντί του;

Έ, πολλά τέτοια κάνουμε, και μας φαίνονται κανονικά, και μόνο το ότι το γατάκι βλέπει ανάποδα τον κόσμο του, μάς φαίνεται αστείο... Ας μην το κάνουμε πιο δύσκολο και μιλήσουμε για ιδέες, γιατί εκεί κι αν γίνεται ευκολότερο το "πάνω-κάτω-του-δικού-μου-νόμου-το-σωστό".

Τέλεια η φωτογραφία** με το γατάκι, ιδανική για να τραβήξει την προσοχή, και να μου δώσει την ευκαιρία να σας μιλήσω για τις καταπληκτικές ικανότητες του εγκεφάλου και την ευπλαστότητα της "κατανόησής" μας για τον κόσμο.

Και αφού θαυμάσαμε τις υπέροχες ικανότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου, ας αναφερθούμε και στον κόσμο των ιδεών, με τις οποίες οι (υπέροχες) συνάψεις του εγκεφάλου μας, χτίζΟΥΝ ανώγια και κατώγια "κόσμου", σε μια προσπάθεια να ορίσουν το "κανονικό" και το "ανάποδό" του.

Ιδέες, με βαρύτητα -όπως λέμε. Ποια είναι η αλήθεια τους που τόσο επιθυμούμε; Αντέχουν οι ιδέες να σηκώνουν το βάρος του κόσμου; Κάθε ιδέα εκφράζει την εποχή και την γνώση της, και εκφράζει περισσότερο εμάς, τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, παρά τον ίδιο τον Κόσμο.

Την κατασκευαστική ικανότητα των ιδεών -και όχι μόνο το εύπλαστο τους δεν θέλουμε να το δούμε. Προτιμούμε να  τις αντιμετωπίζουμε σαν φυσικά μεγέθη, για να έχουν νόμους που τις διέπουν, ώστε να παράγουν νόμους καθώς θα επιβάλλονται, όταν η "βαρύτητά" τους είναι μεγαλύτερη.

Τα κάνουμε εμείς όλα αυτά; Δεν ξέρω. Βλέπω μόνο ότι με ιδέες ζούμε τον κόσμο, και με ιδέες μαλώνουμε για αυτόν, λες και δεν έχουμε κάτι καλύτερο να κάνουμε από το να προσδιοριζόμαστε με άνω|κάτω|αριστερά|δεξιά|πλάγια|διαγώνια -αλλά "σωστές" ιδέες, λες και μιλάμε για κάτι ελέγξιμο και πραγματικό, όσο ομολογουμένως άλλωστε είναι για ό,τι τα αφορά, η βαρύτητα (g) στην Φυσική.

Ο κόσμος μας, η κατανόηση αυτού που "είναι", βασίζονται σε ερμηνείες των ιδεών μας.
Οι ιδέες μας είναι μια προσπάθεια να αντιστοιχίσουμε αυτό που φαίνεται με αυτό που είναι.

Πρέπει να γίνουν πειράματα για να ΤΟ καταλάβουμε και να ΜΑΣ κατανοήσουμε;

Ή, (αληθινά ευφυείς), αντέχουμε την σχετικότητα των ερμηνειών μας για τον κόσμο;

Ή [cut]: "Ανάποδα τα πράγματα σήμερα φίλε μου"  -αυτό λέει μόνο το catάκι ντεεε...:)))

Προσωπικά, είμαι ανοιχτή σε κάθε ανάγνωση -άλλωστε εγώ τις έφερα όλες εδώ, σαν δροσερό αεράκι, για να αλαφρύνει λιγάκι η βαρυτική σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζουμε τόσο τις αισθήσεις μας όσο και τις κατανοήσεις μας...

 Σταυρούλα Πανοπούλου 06.2014

(*) "Experiments show we quickly adjust to seeing everything upside-down" http://www.theguardian.com/education/2012/nov/12/improbable-research-seeing-upside-down 
(**) Cute cat 56: http://www.coolanimalworld.com/gallery/index.php/Cute-cat-Red-Star-full-of-lens-feeling/Cute-cat-Red-Star-full-of-lens-feeling-56

Ωδή στην Δημοκρατία (γράμμα στην Αντιγόνη)

Σχετίζεται η Ψυχολογία με την Πολιτική;
Ας αφήσουμε αυτό το ερώτημα να αιωρείται, σχετικά με τον ρόλο που καλείται συχνά να λάβει η Ψυχολογία στην ζωή των πολιτών, και ας διαβάσουμε ένα παλιό γράμμα «προς την Αντιγόνη», που κάποτε προεκλογικά η πολιτική μου σκέψη «της έστειλε» και το οποίο αναφέρεται στην Δημοκρατία. 

Ωδή στην Δημοκρατία 

(γράμμα στην Αντιγόνη)

Αγαπητή Αντιγόνη,

Σε γνώρισα μικρή όταν διάβασα την διήγηση της ζωής σου στο σχολείο. Είναι το μόνο αρχαίο κείμενο που διάβασα από μετάφραση πολλές φορές ολόκληρο και το παρακολουθούσα να εκτυλίσσεται στην αρχαία γλώσσα, δυστυχώς όχι όλο. Μέρες ολόκληρες σκεφτόμουν αυτά που είπες στον Κρέοντα. Σε θαύμαζα για το θάρρος σου και απόρησα πώς και οι άλλοι δεν σε στήριξαν σε αυτό που δίκαια έλεγες. Από τότε πολλές φορές σε θυμήθηκα, κάθε φορά που μία αξία θεωρούσα ότι υπερβαίνει τον νόμο του κράτους.

Αυτά που ζήτησα εγώ από το κράτος στη ζωή μου, ήταν νόμοι που θα φρόντιζαν όλους τους πολίτες, ψηφίζοντας το κόμμα που κατά την κρίση μου θα το έκανε καλύτερα. Δεν ξέρω αν διάλεξα το καλύτερο κόμμα, αρκεί που εγώ νόμιζα ότι ήταν τέτοιο. Κατά κάποιο τρόπο έκανα πάντα το χρέος μου σαν πολίτης όποτε αυτό μου ζητήθηκε από την πολιτεία και την κοινωνία, αλλά και όποτε θεώρησα ότι χρειαζόταν.

Με την θρησκεία δεν τα πήγα πολύ καλά, παρά τις δύο έντιμες προσπάθειές μου να πιστέψω. Την μία φορά στην χριστιανική θρησκεία, με διπλή κατεύθυνση ορθόδοξης και καθολικής, και την άλλη μέσω ανατολικών θρησκειών και υπερβατικών καταστάσεων. Απέτυχα. Νομίζω ότι φταίει η αναλυτική σκέψη μου.

Η αναλυτική σκέψη όμως με γλύτωσε από μάγια ξόρκια ζώδια, με φύλαξε από προλήψεις και με έκανε ακριβή στις επιστήμες που ασχολήθηκα. Σαν νους ξέρω ότι πριμοδοτώ το ένα ημισφαίριο την ίδια ώρα που με το άλλο παλεύω να υπάρξω. Σύγχρονες θεωρίες λένε ότι τέτοιος διαχωρισμός δεν υπάρχει και ότι και τα δύο ημισφαίρια κάνουν το ένα την δουλειά του άλλου. Έτσι ησύχασα και μου έμεινε ο μεικτός τρόπος σκέψης.

Στα λέω όλα αυτά γιατί με προβλημάτισε έντονα μήπως φταίει κάτι σε μένα που δεν μπορώ να εντάξω στην ζωή μου όσα η σκέψη μου θεωρεί κατακτημένα. Η ηθική μου μοιάζει οικουμενική αλλά συχνά με πιάνω να σκέφτομαι τοπικιστικά, ενίοτε πριμοδοτώντας τις ομάδες που ανήκω - αλλά και άτομα που θεωρώ σημαντικά.

Με αφορμή λοιπόν πολιτικές εκλογές που γίνονται αυτόν τον καιρό, παρουσία έντονων οικονομικών προβλημάτων της χώρας, αναρωτήθηκα γιατί ο κόσμος μας είναι έτσι. Γιατί πράγματα που θεωρούμε σωστά δεν τα διεκδικούμε για όλους.

Άνοιξα τα βιβλία μου και χώθηκα μέσα. Σύγκρινα τι λένε σύγχρονοι σοφοί για την σκέψη του ανθρώπου. Ήθελα να μάθω και να μάθω… Και το βρήκα αλλά δεν μου άρεσε. Για αυτό και σου γράφω σήμερα.

Εσείς στην αρχαία Ελλάδα είχατε μία Δημοκρατία. Έτσι το ονομάσατε και μας το αφήσατε να μας στοιχειώνει τον νου περισσότερο από την φιλοσοφική σκέψη που κληροδοτήσατε σε άγνωστο όπως φαίνεται παραλήπτη. Έτσι και σαστισμένοι, καμαρώνουμε στους άλλους ότι εδώ γεννήθηκε η Δημοκρατία και η Φιλοσοφία, αγνοώντας την δεύτερη και προσπαθώντας την πρώτη.

Σε αυτά που διάβασα και σκέφτηκα, γιατί πρέπει να σου πω ότι δεν ήταν έτοιμα, χρειάστηκε συνδυαστική σκέψη σε παράλληλες θεωρίες, είδα ότι κάτι έπαθε η σκέψη μας με τον χρόνο και αντί να εξελίξουμε την κρίση μας, από τότε που ζούσες έως εδώ, γίναμε ακόμα περισσότερο άτομα του εαυτού μας.

Και μην νομίσεις ότι αυτό γιατρεύεται από τους σύγχρονους γιατρούς, γιατί αυτοί ασχολούνται κύρια με το σώμα. Μερικοί που υποστηρίζουν ότι ασχολούνται με το μέσα μας, ή χάπια μας δίνουν ή λόγια. Δεν λέω ότι δεν κάνουν δουλειά, μια χαρά μας φτιάχνουν. Αλλά πώς να το πω; Όλο και το μυαλό απομακρύνεται από το συναίσθημα.

Αυτό, κάπου ανάμεσα σε σένα και μένα στα χρόνια, το είπαν δυισμό, το «άλλο το σώμα και άλλο το πνεύμα», αλλά τα είχε πει και κάποιος δικός σας νομίζω οπότε μπορεί και να ξέρεις για τί σου μιλάω, αλλά να το γνωρίζεις με άλλο όνομα.

Αυτό το λέω γιατί από δυισμό σήμερα φτάσαμε στον τριισμό, τώρα έχουμε χωρίσει σώμα πνεύμα και συναίσθημα. Κάποιοι χοντρικά το λένε σώμα και ψυχή όπως εσείς παλιά, αλλά ανάθεμα και τι εννοούνε όταν το λένε.

Το λέει και η θρησκεία. Η μόνη ίσως που ξέρει καλά να κάνει τον κόσμο να ονειρεύεται και να σκέφτεται με συγκεκριμένο τρόπο. Κάτι που και εσείς είχατε παλιά αλλά με περισσότερους θεούς στην κεφαλή της.

Όπως και να έχει εσύ όταν είδες τον αδελφό σου σκοτωμένο ήθελες να ακολουθήσεις τον νόμο των θεών και όχι των ανθρώπων. Δεν είμαι σίγουρη ότι το είπαν πραγματικά θεοί αυτό, τέτοια καταγραφή δεν υπάρχει κάπου. Σίγουρα ήταν συνήθεια για να μην παθαίνετε αρρώστιες από εκτεθειμένα σώματα, κατάσταση που σύντομα συνοδεύτηκε με λειτουργικό αποχαιρετισμού θανάτου.

Και μιας και είπα για τον θάνατο, οφείλω να σου πω ότι εσείς παλιά τον θάνατο τον συζητούσατε, εμείς όχι. Αν το σκεφτούμε ανησυχούμε τόσο πολύ που ή ονειρευόμαστε παραδείσους ή μας σκεφτόμαστε σε άλλες διαστάσεις.

Γενικά με την φύση τα είχατε καλύτερα. Και με τον άνθρωπο επίσης. Αν και το δεύτερο είναι υπόθεση και σκέψη για τους τρόπους που καθημερινά συζητούσατε, μιας και δεν το θεωρώ τυχαίο τόσοι φιλόσοφοι να ήταν μαζεμένοι σε έναν τόπο και χρονικά τόσο κοντά.

Επανέρχομαι όμως στο θέμα της Δημοκρατίας και των εκλογών. Σε συνδυασμό με τις μεγάλες ηθικές αρχές που θα έπρεπε να καθορίζουν την σκέψη μας και την ψήφο μας.

Στα βιβλία που διάβασα για την σκέψη*, αν τα μέτρησαν καλά όσα έψαξαν και βρήκαν, δεν βρήκαν ανθρώπους που η σκέψη τους να κινείται σαν την δικιά σου, παρά μόνο ελάχιστες εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν και τον κανόνα ότι υπάρχετε μεν, εξαιρετικά σπανίως δε.

Η επόμενη περίπτωση σκέψης, και εκεί μπαίνει και το θέμα της Δημοκρατίας, είναι να ξέρουν οι άνθρωποι ότι είναι συγκεκριμένοι και ότι ατομικά έχουν διαφορετικά συμφέροντα, αλλά να επιδιώκουν μέσα από την διακυβέρνηση του τόπου τους το γενικό καλό για όλους. Αυτό δεν είναι η Δημοκρατία; Να σκεφτόμαστε το καλό όλων και μετά να επιλέγουμε ένα κόμμα για να μας αντιπροσωπεύσει στην βουλή.

Στα βιβλία όμως που διάβασα και αυτός ο τρόπος σκέψης αφορούσε λίγους, για την ακρίβεια ένα δέκα τα εκατό και δεν είμαι και σίγουρη για την εξέλιξη του ποσοστού σε μονοψήφιο αριθμό καθώς μεγαλώνουν οι άνθρωποι, γιατί η καμπύλη μετά τα 35 έδειχνε πτωτική τάση.

Ποιος τρόπος σκέψης ήταν ο κυρίαρχος; Έ; Θα στο πω γιατί έχω τρομάξει τόσο πολύ και κάπου θέλω να το πω, διάλεξα εσένα. Ναι, στην μεγάλη μας πλειοψηφία σήμερα, κρίνουμε βάση του καλού της ομάδας, τάξης, ατόμων που ανήκουμε. Τόσο καλά Αντιγόνη…

Κάνει κακό αυτό για την Δημοκρατία; Αν διαλέγουμε κόμματα που κινούνται για το καλό μιας ομάδας και το ξέρουμε, εντάξει. Το κακό είναι ότι λόγω αυτής της «δημοκρατίας» που λέγαμε, διαλέγουμε ότι να’ναι γιατί ούτε αυτοί λένε ποια συμφέροντα υπερασπίζουν αλλά ούτε και εμείς ξέρουμε τι ακριβώς είμαστε.

Αν είχαμε έναν Σόλωνα, θα μας έλεγε «άμα θες να λες την γνώμη σου πες την, αλλά η συμμετοχή της γνώμης σου σε αυτό που θα γίνει θα είναι τόση, όσα τα χρήματα που δίνεις για να στηρίξεις την χώρα». Εμείς άλλοι πληρώνουν - άλλοι αποφασίζουν. Εκεί είναι και το μπέρδεμά μας σήμερα με την Δημοκρατία μας. Ά, ξέχασα κάτι ακόμα, σε εσάς δεν υπήρχε αδιάφορος πολίτης, ούτε ατιμώρητοι διεφθαρμένοι πολιτικοί.

Ελπίζω να μην σε μπέρδεψα μία για την δημοκρατία και μία για τις αξίες, αλλά νομίζω ότι κάπου εκεί είναι το κλειδί που χάσαμε και κλειδωθήκαμε απ΄έξω από την ίδια μας την ζωή. Μιλάω για το εύ ζειν, όχι για το άλλο.

Έχουμε και άλλα προβλήματα, που συνδέονται με το τι νομίζουμε ότι είναι χώρα, άλλοι το νομίζουν για το κράτος άλλοι για ένωση κρατών και άλλοι για τον πλανήτη. Καλύτερα ήσασταν εσείς τότε που δεν ξέρατε ότι η γη είναι στρογγυλή και δεν γνωριζόσασταν με τους άλλους.

Κι όμως εσύ όταν ήθελες να υλοποιήσεις τους νόμους των θεών νόμιζες ότι ισχύουν για όλον τον τότε γνωστό κόσμο… Εμείς και που ξέρουμε όλον τον κόσμο, ακόμα μαλώνουμε αν υπάρχουν νόμοι που να ισχύουν για όλους.

Και εντάξει το θέμα μου δεν είναι για οικουμενικές αλήθειες, τώρα που σου γράφω είναι για την χώρα μου μόνο. Που έχει δήθεν δίλημμα που θα ανήκει, η περίπτωση να ανήκει μόνο στον εαυτό της δεν παίζει, από τότε που ζούσες μέχρι εδώ τα πράγματα άλλαξαν, άμα δεν έχεις πλάτες καλύτερα μην αποκοιμηθείς.

Η περίπτωση η Δημοκρατία να ίσχυε και ανάμεσα στα κράτη είναι κάτι που σίγουρα θα μπορούσε να συμβεί, αυτό άλλωστε προσπαθούν και οι ενώσεις που γίνονται, μία από αυτές είναι και αυτή δήθεν που θα πρέπει να αποφασίσουμε αν ανήκουμε ή όχι.

Η αλήθεια είναι ότι αφού δεν βολεύουμε σωστή δημοκρατία στην χώρα μας ο καθένας σαν κράτος, πώς θα κάνουμε δημοκρατία ανάμεσα στα κράτη; Εδώ και μέσα στο σπίτι μας είναι μερικές φορές πρόβλημα.

Σε κούρασα όμως νομίζω και δεν είμαι και σίγουρη τώρα που το σκέφτομαι ότι θα το διαβάσεις το γράμμα που σου γράφω. Η αλήθεια είναι ότι εν γνώσει μου αγνόησα τον Σοφοκλή και δεν απευθύνθηκα σε αυτόν. Πρέπει να ήσουν αληθινή, αλλά και να μην ήσουν σε έκανε αυτός με την φαντασία του που σε ήθελε να είσαι η αλήθεια.

Το να συνομιλείς με κάποιον που δεν υπάρχει διαφέρει στο τι θα πουν οι άλλοι για όποιον το κάνει - εμένα για παράδειγμα που τώρα το κάνω. Το να μιλήσεις σε έναν νεκρό επιτρέπεται, θα έχεις τους λόγους σου. Το να μιλήσεις με έναν θεό, επίσης. Το να νομίσεις όμως ότι σου απαντάει ο νεκρός ή ο θεός είναι παράπτωμα και οδηγεί σε φάρμακα. Από αυτήν την άποψη είναι καλύτερα να μην μου απαντήσεις ποτέ, αρκεί που σου είπα ότι ήθελα εγώ.

Φιλικά και με εκτίμηση,
Σταυρούλα

Σταυρούλα Πανοπούλου (15 Ιουνίου 2012)

(*)  Kohlberg's Stages of Moral Development, Three Levels and Six Stages of Moral Reasoning,  http://en.wikipedia.org/wiki/Lawrence_Kohlberg%27s_stages_of_moral_development, http://faculty.plts.edu/gpence/html/kohlberg.htm, http://www.education.com/reference/article/kohlbergs-moral-reasoning/