Οι ιστορίες μας, για τις γιορτές

Οι ιστορίες μας, για τις γιορτές

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, ζούμε την πρόκληση να ξαναδούμε τον κόσμο με νέα δικά μας μάτια. Ξέρετε, συνηθίζουμε αυτά που κοιτάμε και δεν τα βλέπουμε, είναι σχεδόν σαν να μην υπάρχουν. Αποκομμένοι από τον κοινωνικό ιστό και αποσυνδεδεμένοι από εμάς τους ίδιους, εντός μας. Κι όμως. Παραδοσιακά, αυτό ανατρέπεται στις γιορτές που εμείς δημιουργήσαμε για να έχουμε μία ακόμα ευκαιρία, να είμαστε ανθρώπινοι και άνθρωποι, και για εμάς και για τους άλλους.

Άλλες σκέψεις, όπως η ινδιάνικη που έφερα σε προηγούμενη δημοσίευση, ή οι ανατολικές που δεν έφερα αλλά έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, καθημερινά μέσα από τους μύθους τους, αναφέρονται στην στενή και αδιαχώριστη σχέση του κάθε ανθρώπου με το ανθρώπινο σύνολο.

Άκουσα κάπου, σε οικονομική συζήτηση, περί «γιαπωνέζικου μοντέλου», ρώτησα λεπτομέρειες, γιατί ήταν λίγο υποτιμητικός ο τρόπος της αναφοράς. Ακόμα και σήμερα, στην ανατολική σκέψη η αναφορά των μελών μιας ομάδας, είναι η ομάδα. Σε αντίθεση με την δυτική σκέψη, που το άτομο ανταγωνίζεται να ξεχωρίσει, και είναι άξιο μόνο αν ξεχωρίσει από την ομάδα, δίνοντας κέρδος στην ομάδα με το ιδιαίτερο έργο του, αλλά και επωμιζόμενο προσωπικά κάθε αποτυχία, που όταν συμβεί, απλά τον διώχνουν από την ομάδα. Τι είδους ομάδες φτιάχνει η δυτική κουλτούρα; Συνάθροιση ατόμων με κοινό στόχο, με τον στόχο να είναι ο μόνος στόχος;

Μίλησα για οικονομία, θα μπορούσα να μιλήσω και για κάθε σύμπραξη των ανθρώπων, που άσχετα με τα επίθετα και τα «συν-» που θα προσθέσουμε στους κατηγορηματικούς της προσδιορισμούς, πολύ μακριά από την ανθρώπινη συνύπαρξη στέκονται, είδωλό της δείχνουν, και μας μαθαίνουν να είμαστε μόνοι, με την ατομικότητα θελκτική σαν να ήταν ο σκοπός της δημιουργίας του είδους μας.

Κι όμως. Ξεχάστε αυτά που λένε ότι μόνος γεννιέσαι και μόνος πεθαίνεις. Γεννιόμαστε όλοι σε αγκαλιές, και αγκαλιές μας ανατρέφουν. Σε αγκαλιές περνάμε την ζωή μας, και αν είμαστε τυχεροί, σε αγκαλιές πεθαίνουμε. Ο μύθος ότι ο άνθρωπος είναι μόνος, έχει έλεγχο στην ζωή του, είναι υπεύθυνος και λογοδοτεί μόνο για τον ίδιο, είναι ένας όμορφα διατυπωμένος δυτικός μύθος.
Στην δημιουργία αυτού του μύθου, φιλοσοφίες, θρησκείες και ψυχολογίες, αθροίζουν το δυναμικό τους, για να επιβεβαιώσουν το αληθές του,αποκομίζοντας η κάθε μία από αυτές, ιδιαίτερο όφελος από την μοναχική λειτουργία των ανθρώπων, σε κάθε επίπεδο, τόσο όταν το άλογο τρέχει, όσο και όταν κουραστεί ή και γονατίσει.

Ο άνθρωπος που φορά την δυτική σκέψη, αφού άντεξε να σκοτώσει ο Πιλάτος τόσα νεογέννητα, αντέχει να μάθει ότι σκοτώθηκαν τόσα παιδιά στο Πακιστάν.
Ο άνθρωπος που άντεξε να ακούσει παραμύθι για το κοριτσάκι με τα σπίρτα, μπορεί να αντέξει και την παιδική εργασία, την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, την φτώχεια και την ανέχεια.
Ο άνθρωπος που έμαθε να μιλά για δίκιο, ελευθερία, δικαιοσύνη –χωρίς να τα ζει καθημερινά, έχει εκπαιδευτεί να ζει χωρίς αυτά, και ταυτόχρονα να τα ζητά με τρόπους που δεν θα τα αποκτήσει.

Έτσι, κάθε τέτοιες μέρες, είτε με αφορμή τα Χριστούγεννα, είτε την Πρωτοχρονιά, σε όλον τον δυτικό κόσμο καλούμαστε για έναν απολογισμό, να αναλογιστούμε τον χρόνο και τις επιτεύξεις μας –και μέσα από έναν εξίσου ατομικό τρόπο, να σχεδιάσουμε και να ελπίσουμε στην αλλαγή.

Ακόμα και αν κατανοήσουμε ότι αυτό είναι καθημερινό έργο μας, και όχι εθιμοτυπική διαδικασία που συμπίπτει με το τέλος του ημερολογιακού έτους, ακόμα και έτσι, η σκέψη μας, βαθιά ποτισμένη και γαλουχημένη από την κουλτούρα μας, πάλι στο άτομο θα αποδώσει την ευθύνη και για όσα έκανε και για όσα θα κάνει. Και δεν θα κάνει τίποτα, πέρα από όσα ήδη κάνει.

Διότι, για να κάνεις κάτι, πρέπει ήδη να "είσαι", τότε το κάνεις.  Όχι με την εσωτερική απόσταση του «θέλω/πρέπει να κάνω» και «θέλω/πρέπει να γίνω» -για να είμαι. Νόμος.
Νόμος που δεν βοηθιέται και από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Ζώντας έναν εαυτό που κρίνει τον εαυτό του, κάτι σαν εσωτερικό διχασμό, με τον παρατηρητή εαυτό να κρίνει τον παρατηρούμενο, ενώ είναι ένας και το αυτό κι ο ίδιος.

Και μιλάμε για αλλαγή. Και ζητάμε αλλαγή. Κάθε τέλος του έτους το ζητάμε περισσότερο, είναι σαν να χτυπά βιολογικό ρολόι Χρόνου. Να προλάβουμε να ζήσουμε όσα θέλουμε. Και ξανά και ξανά, κάθε χρόνο. Και όσο περνούν τα χρόνια, καταλαβαίνουμε ότι η αξία δεν είναι σε αυτά που νομίζαμε, μα είναι αργά, έχουμε ξεμακρύνει από τις οδούς που θα ζούσαμε όσα από καρδιάς επιθυμούμε.

Έτσι, μέρες που είναι, είτε μπούμε στο πνεύμα των Χριστουγέννων είτε στης Πρωτοχρονιάς, με τον έναν τρόπο ή τον άλλον -άλλοτε ευχόμενοι τα καλύτερα και άλλοτε γκρινιάζοντας για τα χειρότερα, τον μοναχικό δυτικό εαυτό μας κραυγάζουμε, αυτόν ζούμε, και αυτόν άγουμε να περάσει αλώβητος των μεγάλων ερωτημάτων που μας θέτουμε, από την διελκυστίνδα των εορτών.

Ανέφερα τις προάλλες ότι θα φέρω μύθους για τις γιορτές αυτού του καιρού, έχω κάποιες πρόχειρες που ξεχωρίζω, ίσως γιατί με αυτές μεγάλωσα –αν και μεταξύ μας τις ανάγνωσα μεγαλύτερη.
Μα έζησα και μεγάλωσα σε ένα συγκεκριμένο πολιτισμικό περιβάλλον. Που με έμαθε να υπάρχω με συγκεκριμένο τρόπο. Που όρισε τα όρια των ερωτημάτων μου. Που μου πρόσφερε γνώσεις και εμπειρία, συγκεκριμένες. Και μόνο αυτή η επίγνωση, με κάνει εγκρατή σε δηλώσεις.

Δεν χρειάζεται να δηλώνουμε συνεχώς και να συγκρινόμαστε με ονομαστικές αξίες -που έχουμε δεν έχουμε -αλλά τις "έχουμε" για να κρίνουμε, να συγκρίνουμε και να κατακρίνουμε.

Η ζωή του καθενός, με όσα κάνει, γράφει ιστορίες που φαίνονται. Μερικές φορές μοιάζει με τους μύθους μας, μερικές φορές ξεφεύγει και έχει κι άλλα στοιχεία, δικά της, πιο προσωπικά, πιο ιδιαίτερα. Αυτά τα πιο προσωπικά, που έχουν αναφορά σε εμάς και τους άλλους, κι όχι στις εικόνες που έχουμε και λειτουργούμε για εμάς και τους άλλους, όταν αυτά επικοινωνούμε, ίσως ξεφύγουμε και από τους μύθους που συλλογικά και ατομικά, είμαστε προδιαγεγραμμένοι να ζήσουμε. Όχι καμωνόμενοι ότι είμαστε Ινδιάνοι ή ότι λειτουργούμε το Ζεν. Γιατί ούτε κι αυτό είμαστε, αν ήμασταν άλλα θα λέγαμε τώρα. Ούτε με αναφορές στο παρελθόν από σοφούς και σοφίες.

Η ζωή είναι απλή και η αλλαγή που λέμε ότι θέλουμε επίσης.Ένα κλικ είναι στην σκέψη, μόνο ένα. Για αρχή ας ξανασκεφτούμε την δοξασία της δυτικής σκέψης ότι "μόνος γεννιέσαι μόνος πεθαίνεις". Ακόμα και ο δυτικός Χριστός, δεν ήταν μόνος. Και γονείς είχε και απ΄ όλα είχε, από την γέννηση μέχρι το τέλος του. Και όχι μόνο αυτό, έχει όλους εμάς στις επαναλήψεις και της γέννησης και του θανάτου του. Και παρότι, το κάνουμε, και είμαστε κάθε χρόνο λίγο ή πολύ εκεί, για να μάθουμε μέσω έθους ότι ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μόνος, εμείς ακόμα κι αυτό το έθιμο, το χρησιμοποιούμε για ατομικούς λογισμούς και υπολογισμούς, αν σαν άτομα καταφέραμε όσα θέλαμε, και τι πρέπει να κάνουμε για να αποκτήσουμε όσα θέλουμε για να τα ζήσουμε.

Γκρινιάξουμε δεν γκρινιάξουμε, φιληθούμε δεν φιληθούμε κάτω από γκι, δικά μας είναι τα έθιμα, και εμάς θα επαναλαμβάνουν, δεν φταίνε τα έθιμα, δεν φταίνε οι γιορτές. Δεν φταίει κανείς –ούτε η δυτική σκέψη. Κανείς δεν μας αναγκάζει για τίποτα. Και η επίγνωση αυτή, θαρρώ είναι κάτι.

Από εκεί και πέρα, σαν έρθει η στιγμή, κι εγώ όπως όλοι, θα ευχηθώ σε όλους μια όμορφη χρονιά, γιατί θέλω να με ακούσω να το λέω, και σε μένα και στους άλλους. Γιατί ζω σε αγκαλιές και μου αρέσει, δεν είμαι μόνη, ανήκω και είμαι μέλος του ανθρώπινου είδους, και κατανοώ πως όταν "είμαι" όσα θέλω να ζήσω, τότε θα αξιωθώ να τα ζήσω. Δεν θα μου τα φέρει κανένας από μηχανής θεός, μήτε ένας Αγιο-Βασίλης, μια τύχη και ένα σύμπαν. Τμήμα του σύμπαντος κι εγώ, συνομολογώ -και κατά κάποιο τρόπο συνειδητά συνωμοτώ, σε ό,τι είμαι και είμαστε στο σύμπαν.

Στην συνέχεια δίνω τους συνδέσμους που αντιπροσωπεύουν το κεντρικό διακύβευμα των ημερών, κατά την δυτική σκέψη. Καλή εσωτερική διαδικασία. Δικές μας οι γιορτές, δικά μας και τα χρόνια. "Να μας έχει ο θεός γερούς" που 'λεγε κι ο Νιόνιος, πάντα να ανταμώνουμε και να γιορταζόμαστε, σε όλες τις μεριές του πλανήτη. Και σαν κατανοήσουμε ότι εξίσου σημαντικά με τα γραμμένα της ανατολικής και δυτικής σκέψης είναι και τα άγραφα, τότε  κάτι θα βγει. Για την ώρα δίνω κάποια από τα γραμμένα (*). Γιατί αυτά κάνουν κουμάντο στο κεφάλι μας, και καλοδεχούμενη είναι τούτη η συνειδητή πρόσθετη γνώση ότι και αυτές τις μέρες, τις "ιστορίες μας" λειτουργούμε. 

Καλές γιορτές!

  Σταυρούλα .Πανοπούλου 19.12.2014

(*) Οι «ιστορίες μας» για τις γιορτές μας.
i. Τσαρλς Ντίκενς, Χριστουγεννιάτικη ιστορία
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/prose/charles_dickens_christmas_tales.htm 
ii. Disnay, A Christmas Carol   http://www.imdb.com/title/tt1067106/ 
iii. It’s a wonderful Life   http://www.imdb.com/title/tt0038650/    
iv. Ο Γκράμσι για την Πρωτοχρονιά   http://rnbnet.gr/details.php?id=11517     
v. New Year - Quino  http://donkihotes.gr/wp-content/uploads/2014/01/mafalda.jpg

________________
Εικόνα από http://gambar.web.id/preview/694/1920x1200/33.html

Ινδιάνικοι μύθοι

Ήθελα να σας πω ιστορίες για τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, μα το αναβάλω για λίγο, και με αυτήν την ενδιάμεση δημοσίευση φέρνω για ανάγνωση τέσσερις αφηγηματικούς μύθους που αποδίδονται στους Ινδιάνους -και που φαίνεται να μην έχουν καμία σχέση με τις προαναφερόμενες δικές μας γιορτές, ή και ενδεχόμενα έχουν. Μα, ας αφήσουμε τους ινδιάνικους μύθους να ξετυλίξουν μέσα από τις λέξεις τους την παραμυθία που θέλουν να αφηγηθούν...

 

Ινδιάνικοι μύθοι

Ο πρώτος μύθος είναι το "Άστρο του Πρωινού", ποίημα που αποδίδεται στους Ινδιάνους, απόδοση στίχων Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Λέει: 

Του πρωινού άστρο θαμπό / για χάρη σου αγρυπνούμε. / Η αναπνοή μας σου μιλά / κι οι βράχοι κρυφακούνε, / άστρο του πρωινού!
Το φως σου από ουρανό / απόμακρο το στέλνεις / άστρο θαμπό του πρωινού / που τη ζωή μας φέρνεις / άστρο του πρωινού!
Ένα λοφίο πορφυρό / φορώντας πλησιάζεις, / αστέρι, που πριν έρθεις καν, / άστρο μου φεύγεις πάλι / άστρο του πρωινού!
Άστρο θαμπό του πρωινού / βλέπουμε να σιμώνεις / κι όσο έρχεσαι λαμπρύνεσαι, / το φως σου δυναμώνεις, / άστρο του πρωινού!
Άστρο θαμπό του πρωινού / για χάρη σου αγρυπνούμε / και τούτη η μέρα ας μας βρει / μ' αυτούς που αγαπούμε, / άστρο του πρωινού!

Ο δεύτερος μύθος είναι "Οι δύο λύκοι", μύθος που αποδίδεται επίσης στους Ινδιάνους. Λέει:

Ένα βράδυ ένας γέρος Ινδιάνος, της φυλής Τσερόκι, μίλησε στον εγγονό του για τη μάχη που γίνεται μέσα στην ψυχή των ανθρώπων .
Είπε: «Γιέ μου», η μάχη γίνεται μεταξύ δυο «λύκων» που υπάρχουν σε όλους μας.
Ο ένας λύκος είναι το Κακό.Είναι ο θυμός, η ζήλια, η θλίψη, η απογοήτευση, η απληστία, η αλαζονεία, η ενοχή, η προσβολή,η κατωτερότητα, τα ψέματα, η ματαιοδοξία, η υπεροψία και το εγώ. 
Ο άλλος είναι το Καλό.Είναι η χαρά, η ειρήνη, η αγάπη, η ελπίδα, η ηρεμία,η ταπεινοφροσύνη, η ευγένεια, η φιλανθρωπία, η συμπόνια, η γενναιοδωρία, η αλήθεια, η ευσπλαχνία και η πίστη στο Θεό.»
Ο εγγονός το σκέφτηκε για ένα λεπτό, και μετά ρώτησε τον παππού του:
«Ποιος λύκος νικάει?»
Ο γέρος Ινδιάνος Τσερόκι απάντησε:
«Αυτός που ταΐζεις».

Ο τρίτος μύθος είναι "Ο αετός και το γεράκι", μύθος πάλι που αποδίδεται όμοια στους Ινδιάνους. Λέει:

Μία μέρα, στην σκηνή του γέρου μάγου της ινδιάνικης φυλής των Σιου, έρχονται πιασμένοι χέρι-χέρι, ο Άγριος Ταύρος, ο πιο γενναίος και τιμημένος νέος πολεμιστής, και το Ψηλό Σύννεφο, η κόρη του αρχηγού της φυλής...

- Αγαπιόμαστε, αρχίζει ο νέος. 

- Και θα παντρευτούμε, λέει εκείνη.

- Και αγαπιόμαστε τόσο που φοβόμαστε...

- Θα θέλαμε κάποιο μαγικό, ένα χαϊμαλί, ένα φυλαχτό...

- Κάτι που θα μας εγγυάται ότι θα είμαστε για πάντα μαζί.

- Που θα μας εξασφαλίσει ότι θα είμαστε ο ένας στο πλευρό του άλλου, ώσπου να συναντήσουμε τον Μανιτού, την ημέρα του θανάτου.

- Σε παρακαλούμε, ικετεύουν, πες μας τί μπορούμε να κάνουμε...

Ο μάγος τους κοιτάζει και συγκινείται που τους βλέπει τόσο νέους, τόσο ερωτευμένους, να λαχταρούν τόσο μια του λέξη.
 - Υπάρχει κάτι, λέει τελικά ο σοφός μάγος μετά από αρκετή ώρα. Αλλά δεν ξέρω, είναι ένα έργο πολύ δύσκολο και απαιτεί θυσίες.

- Δεν μας πειράζει, λένε και οι δύο.

- Ό,τι και να' ναι, επιβεβαιώνει ο Άγριος Ταύρος.

- Ωραία, λέει ο μάγος. Ψηλό Σύννεφο, βλέπεις το βουνό που είναι βόρεια από το χωριό μας; Πρέπει να το ανέβεις μόνη σου, χωρίς τίποτα άλλο εκτός από ένα δίχτυ και τα χέρια σου, και να κυνηγήσεις το πιο όμορφο και δυνατό γεράκι του βουνού. Αν το πιάσεις, πρέπει να το φέρεις εδώ ζωντανό την τρίτη μέρα μετά την πανσέληνο. Κατάλαβες;

Η νεαρή κοπέλα συγκατανεύει σιωπηλά.

- Κι εσύ Άγριε Ταύρε, συνεχίζει ο μάγος, πρέπει να ανέβεις το βουνό του κεραυνού, κι όταν φτάσεις στην κορυφή, τον πιο άγριο απ' όλους τους αετούς, και με τα χέρια σου μόνο κι ένα δίχτυ να τον πιάσεις χωρίς να τον τραυματίσεις και να τον φέρεις μπροστά μου, ζωντανό, την ίδια μέρα που θα έρθει και το Ψηλό Σύννεφο. Πηγαίνετε τώρα.

Οι δυο νέοι κοιτάζονται με τρυφερότητα, κι ύστερα από ένα φευγαλέο χαμόγελο φεύγουν για να εκπληρώσουν την αποστολή που τους ανατέθηκε. Εκείνη πάει προς το βορρά, εκείνος προς το νότο...

Την καθορισμένη ημέρα, μπροστά στη σκηνή του μάγου, περιμένουν οι δυο νέοι,ο καθένας με μια πάνινη τσάντα, που περιέχει το πουλί που του ζητήθηκε.
Ο μάγος τους λέει να βγάλουν τα πουλιά από τις τσάντες με μεγάλη προσοχή. Οι νέοι κάνουν αυτό που τους λέει, και παρουσιάζουν στο γέρο για να τα εγκρίνει τα πουλιά που έπιασαν. Είναι πανέμορφα, χωρίς αμφιβολία, τα καλύτερα του είδους τους.

- Πετούσαν ψηλά; ρωτάει ο μάγος.

- Ναι, βέβαια. Κι εμείς, όπως μας ζητήσατε. Και τώρα; ρωτάει ο νέος. Θα τα σκοτώσουμε και θα πιούμε την τιμή από το αίμα τους;

- Όχι, λέει ο γέρος.

- Να τα μαγειρέψουμε και να φάμε τη γενναιότητα από το κρέας τους; προτείνει η νεαρή.

- Όχι, ξαναλέει ο γέρος. Κάντε ότι σας λέω. Πάρτε τα πουλιά και δέστε τα μεταξύ τους από τα πόδια μ' αυτές τις δερμάτινες λωρίδες. Αφού τα δέσετε, αφήστε τα να φύγουν, να πετάξουν ελεύθερα.

Ο πολεμιστής και η νεαρή κοπέλα κάνουν ό,τι ακριβώς τους έχει πει ο μάγος,και στο τέλος ελευθερώνουν τα πουλιά. Ο αετός και το γεράκι προσπαθούν να πετάξουν, αλλά το μόνο που καταφέρνουν είναι να στριφογυρίζουν και να ξαναπέφτουν κάτω. Σε λίγα λεπτά, εκνευρισμένα που δεν καταφέρνουν να πετάξουν, τα πουλιά επιτίθενται με τσιμπήματα το ένα εναντίον του άλλου, μέχρι που πληγώνονται.

- Αυτό είναι το μαγικό. Μην ξεχάσετε ποτέ αυτό που είδατε σήμερα. Τώρα, είστε κι εσείς ένας αετός κι ένα γεράκι. Αν δεθείτε ο ένας με τον άλλον, ακόμα κι αν το κάνετε από αγάπη, όχι μόνο θα σέρνεστε στη ζωή σας, αλλά επιπλέον, αργά ή γρήγορα, θα αρχίσετε να πληγώνετε ο ένας τον άλλον. Αν θέλετε η αγάπη σας να κρατήσει για πάντα, να πετάτε μαζί, αλλά ποτέ δεμένοι.

Και ο τέταρτος μύθος, είναι ένα άτιτλο ποίημα, αποδίδεται σε γυναίκα και μάλιστα Ινδιάνα. Λέει:

“Δε με ενδιαφέρει τι δουλειά κάνεις…Δε με ενδιαφέρει πόσο χρόνων είσαι…Δε με ενδιαφέρει ποιοί πλανήτες είναι γύρω από το φεγγάρι σου…Δε με ενδιαφέρει να μάθω πόσα λεφτά έχεις…Δε με ενδιαφέρει που και τι έχεις σπουδάσει…
Θέλω να ξέρω τι σε κάνει να πονάς κι αν τολμάς να ονειρευτείς το να καταφέρεις να κάνεις αυτό που η καρδιά σου λαχταρά. Θέλω να ξέρω αν έχεις αγγίξει το βάθος της δικής σου λύπης, αν είσαι ανοιχτός στις προδοσίες ή αν έχεις ζαρώσει από το φόβο. Αν μπορείς να χορέψεις στην αγριάδα και να αφήσεις την έκσταση να σε γεμίσει χωρίς να ανησυχείς και να πρέπει να προσέχεις να είσαι ρεαλιστής και να θυμάσαι τα όρια σου. Θέλω να ξέρω αν τολμάς να απογοητεύσεις κάποιον με το να είσαι ο εαυτός σου.
Αν αντέχεις την κατηγορία αρκεί να μην προδώσεις τη δική σου ψυχή. Θέλω να ξέρω αν μπορείς να δεις την ομορφιά ακόμη και όταν δεν είναι όμορφη η μέρα. Θέλω να ξέρω αν κάτι σε στηρίζει μέσα σου όταν όλα έξω καταρρέουν. Θέλω να ξέρω αν μπορείς όταν είσαι μόνος με τον εαυτό σου να απολαμβάνεις αυτές τις μοναχικές στιγμές. Θέλω να ξέρω αν μπορείς να σταθείς στην άκρη της θάλασσας και να φωνάξεις στο ασήμι της πανσελήνου και στο χρυσάφι το ήλιου “Ναι είμαι άνθρωπος σημαντικός και η ζωή μου ανήκει!”

Και εδώ τέλειωσαν οι ιστορίες που διάλεξα σε αυτή την φάση «για τις γιορτές».

Στις πηγές των ιστοριών, προσπάθησα να δώσω συνδέσμους που να μην διαχειρίζονται τα λόγια που αποδίδονται στους Ινδιάνους. Δεν μπορώ να ξέρω ή και να μάθω, αν όντως αφορούν πραγματικούς μύθους Ινδιάνων. Ενδέχεται να είναι κι αυτό που θα θέλαμε να πούμε, και καθώς είναι λίγο περιπατητικό για τις αισθητές νοήσεις μας, να το βάζουμε στο στόμα των Ινδιάνων που είναι λίγο ανιμιστές, λίγο κοντά στη φύση, λίγο πιο αγνοί, λίγο πιο «αυτό που δεν χρειάζεται να είμαστε εμείς τώρα» αλλά και λίγο "και από αυτό που θα θέλαμε εμείς να είμαστε τώρα». Εν ολίγοις, ακόμα και "ο μύθος των Ινδιάνων" ότι αμιγείς μύθοι τους φτάνουν ως εμάς ατόφιοι, είναι ένας σύγχρονος δικός μας μύθος, που ως φαίνεται έχουμε την απόλυτη ανάγκη του για να εκφράσουμε κάτι δικό μας, κάτι μισοσυνειδητό-μισοασυνείδητο, στην προσπάθεια να μας καταλάβουμε, εμάς τους ίδιους και τον κόσμο γύρω μας. Και ταυτόχρονα να ονειρευτούμε, εμάς τους ίδιους πως αλλιώς μπορούσαμε να ήμασταν, αλλά και τον κόσμο που θα θέλαμε να ήταν γύρω μας.

Καλή προετοιμασία εσωτερική για τις ημέρες που θα έρθουν. Τις έχουμε ανάγκη τις γιορτές αυτές, εσωτερική ανάγκη. Μα τούτο αφορά άλλη δημοσίευση, που ελπίζω να έχω σαν σήμερα κέφι να γράψω -μιας και δεν υπάρχει αληθινή ανάγκη να τα πω, τα γνωρίζετε έτσι κι αλλιώς όλα αυτά, ήδη.

Κάτι ακόμα. Σκόπιμα δεν κάνω διασυνδέσεις στους μύθους, σκόπιμα δεν λέω τι κατάλαβα από τον καθένα. Όλοι μαζί κάτι λένε, αλλά και ο καθένας λέει για κάτι, ενδεχόμενα λέει κάτι και για εμάς. Εμάς ή το ινδιάνικο πνεύμα μέσα μας. Μύθος κι αυτός, ευχάριστος όμως. Γιατί κάνει ένα αναποδογύρισμα στην δυτική σκέψη, μιλά και προσανατολίζει σε άλλες αξίες, δεν διηγείται και διαπραγματεύεται την δυτικότροπη εσωστρεφή και εσωτρεφή ατομική ανθρώπινη ανάγκη. Το άτομο δεν είναι μόνο του –κάτι που εκτός των ινδιάνικων και οι ανατολικοί μύθοι υποστηρίζουν επίσης, με τον δικό τους διαφορετικό και ιδιαίτερο τρόπο.

Κλείνω το σημείωμα, με δική μου σκέψη ότι ενδέχεται όλοι οι πολιτισμοί του κόσμου να μιλούν για το ίδιο. Ο άνθρωπος από καταβολής κόσμου τις ίδιες αναζητήσεις κάνει και μέσα του και έξω του. Τα ταξίδια είναι ξεχωριστά, φαίνονται διαφορετικά, ίσως και να μην είναι.

Σταυρούλα Πανοπούλου 15.12.2014

Πηγές:
1) "Άστρο του πρωινού" https://www.youtube.com/watch?v=8o18qfB2Y7A
2) "Οι δύο λύκοι" https://fairytalesdreams.wordpress.com/2011/11/07/
3) "Ο αετός και το γεράκι" http://www.kiosterakis.gr/plus/diafora/istories/1486-o-aetos-kai-to-geraki
4) "(ποίημα χωρίς τίτλο)" http://www.rethimno.gr/forum/blog.php?b=153

 Φωτογραφία από: http://arcus.centerblog.net

Ταξίδι επιστροφής στο τώρα

.

Επιστροφή στην (δική μας) αθωότητα

το ταξίδι της επιστροφής μας στο τώρα

Ακολουθώντας την διαδοχή εικόνων ενός υπέροχου βίντεο, που φτιάχτηκε για ένα τραγούδι με τίτλο “Return To Innocence”,παρακολούθησα μία χρονική επιστροφή σε στιγμές ζωής που ζει το κύριο πρόσωπο της μικρής αυτής ταινίας.

Κάνουμε συχνά τέτοια ταξίδια αναζητώντας εμάς, και συχνά ξεχνάμε να επιστρέψουμε, νομίζοντας ότι όσα δεν ζήσαμε είναι αποτέλεσμα της αθωότητας που κάπου χάσαμε. Θα το δείτε συχνά αυτό, σε μάτια που δακρύζουν όταν θυμούνται.

Είναι επισκέψεις στις μνήμες μας που δεν έχουν νόημα γιατί δεν φέρνουν κάτι στο παρόν μας. Ότι έγινε τέλειωσε αλλά εμείς υπάρχουμε. Και συχνά, για να μην πονάμε, μας αποκόπτουμε από τα συνολικά τότε γεγονότα, κάνοντας εικόνες κάποιες συγκεκριμένες στιγμές. Εικόνες σε κορνίζες, βαλμένες πολύ ψηλά, σχεδόν σε εικονοστάσι. Και ζούμε την μνήμη τους. Συχνά αλλαγμένη.

Έχει νόημα μια "επιστροφή"; 

Έχει. Γιατί όσα ζήσαμε είμαστε εμείς, αλλά εμείς δεν είμαστε μόνο όσα ζήσαμε. Κύρια, δεν θα γίνουμε όσα νομίζουμε ότι θα ήμασταν αν ζούσαμε όσα δεν ζήσαμε.  

Παγιδεύουμε την επόμενη μέρα μας με σκέψεις από το χτες. Μπαινοβγαίνουμε στο χτες γιατί δεν μας αρέσουμε στο τώρα. Αλλάζουμε τις μνήμες μας για να μην τα θυμόμαστε όλα, γιατί δεν πήγαν όπως θέλαμε. Κρίνουμε τους άλλους και τις συνθήκες γιατί δεν θέλουμε εμάς. Υπάρχει άλλη «επιστροφή»; Δική μας; (όχι των άλλων, όχι των καταστάσεων).

Αν κάτι είναι σημαντικό είμαστε εμείς. Εμείς ζούμε. Στο σήμερα. Εμάς.

Εμείς πρέπει να είμαστε ολόκληροι στο εδώ και το τώρα μας. Όχι άλλοι.

Όσο καιρό ασχολούμαστε με τους άλλους, ακόμα και στο τώρα, απουσιάζουμε από την δική μας ζωή. Και σε αυτή δεν είναι πια κανείς για να την ζήσει.

Αποδράσεις κάνουμε, γιατί φοβόμαστε αυτό που ζούμε ότι είναι οριστικό και μοιραίο. Και δεν κάνουμε τον κόπο να το ζήσουμε. Κι όμως, και μόνο να το ζήσουμε θα το αλλάξει.

Με ρώτησαν κάποτε τι είναι ο «μεταμοντερνισμός».
Δεν είναι μόνο μια εποχή που "ο καθένας μπορεί να λέει τα δικά του και να έχει δίκιο". Δεν είναι μόνο μια απαξία των ιδεών λόγω "τέλους των μεγάλων αφηγήσεων". Είναι η πατροκτονία των νοημάτων που ξεπέρασε τον εαυτό της. Είναι ότι το φάρμακο έγινε φαρμάκι. Είναι που πριν καν αρθρωθεί μία έννοια (ακόμα και από εμάς) έχει ήδη πεθάνει. Και δεν είναι μόνο οι ιδέες. Είναι και το «μεταμοντέρνο» συναίσθημα. Μια καμένη γη. Που πάνω της δεν ανθίζει κανένα λουλούδι, κανένα δέντρο. Δεν αναβλύζει καμία πηγή, δεν υπάρχει οξυγόνο. Είναι που πριν καν αισθανθεί κάποιος κάτι, έχει ήδη ακυρώσει (το δικό του) συναίσθημα. Αυτό είναι ο (νοητικός και συναισθηματικός) «μεταμοντερνισμός».

Όταν με ρώτησαν υποθέτω το έκαναν για δύο λόγους. Ο ένας ήταν εγκυκλοπαιδικός, τι σημαίνει αυτή η λέξη. Και ο δεύτερος ήταν για να βγει μία «διάγνωση» για το «κακό» που συμβαίνει στον πλανήτη. Όχι σε εμάς, στους άλλους.

Εμείς είμαστε σωστοί. Είμαστε;

Λέω λοιπόν ότι δεν είμαστε «εμείς».

Όσο για χαρακτηρισμούς σωστό/λάθος δεν βρίσκω ωφέλιμες τις κρίσεις, γιατί συχνά μπερδεύουμε την διάκριση-επίκριση-κρίση με την κατάκριση. Και τότε μιλούν οι αδυναμίες μας, οι φόβοι μας… αλλά και οι ελπίδες μας.  Στις ελπίδες μόνο θα σταθώ και για αυτές μόνο θα μιλήσω.

Αν δεν μας αρέσει αυτό που ο κόσμος είναι, είναι γιατί στον κόσμο καθρεφτίζουμε και βλέπουμε εμάς. Όσα δεν έγιναν κάποτε, σαν να φταίνε αυτά για όσα δεν γίνονται.

Η κριτική για τον πλανήτη ή για την χώρα μας, δεν μας κάνει απαραίτητα καλύτερους ανθρώπους ή πολίτες. Γιατί τα ζούμε συντελεσμένα.  Και σε αυτά τα συντελεσμένα κάνουμε κριτικές, γράφοντας sms στην Ιστορία και την ιστορία μας. Και περιμένουμε να αλλάξουν χωρίς να αλλάξουμε εμείς - που με sms επικοινωνούμε και με τον εαυτό μας. Ούτε εμείς, αντί ημών κι αυτό. Κρίσεις και ξανά κρίσεις. Προτάσεις;

Παρακολουθώντας το βίντεο αισθάνθηκα και σκέφτηκα κάτι διαφορετικό.

Δεν ταυτίστηκα με το κύριο πρόσωπο. Το είδα να αναζητά το παρελθόν του για να βρει μέσα σε αυτό την δική του αθωότητα. Έτσι όπως έχουμε μάθει ότι μπορεί να την βρούμε, φωτογραφικά σε στιγμές, που θα ανασύρουμε και θα βάλουμε στον τοίχο μαζί με όλες τις άλλες φωτογραφίες που θα μπορούσαν να ήταν και η ζωή μας.

Και μετά, κάποτε, να ξεκρεμαστούν οι φωτογραφίες, να βγουν τα καρφιά, να σοβατιστεί ο τοίχος και να σβήσει κάθε μαρτυρία αυτού που νομίσαμε ότι ήταν η δική μας ζωή.

Για την δική μας ζωή λοιπόν, και για το σήμερα, που είναι μοναδικό, και χιλιάκριβα πρέπει να το εκτιμάμε τιμώντας το με εμάς ολόκληρους σε αυτό, σκέφτηκα μία «επιστροφή στην αθωότητα»  που θα είχε νόημα. 

Μια πρόταση για την ζωή σκέφτηκα... .

Για εμένα λοιπόν, και δοκιμάστε αν αυτή η σκέψη ταιριάζει και για εσάς, η «επιστροφή» πρέπει να έχει λόγο και να φέρει αποτελέσματα που θα ζήσουμε.

Μια τέτοια «Επιστροφή» θα μπορούσε να  ήταν σε όλα μας τα νοήματα και τα συναισθήματα.

Όχι για επίσκεψη. Ούτε για τέρψη. Ούτε για να περάσουμε λίγο από τον χρόνο μας εκεί.

Για κάτι πολύ σημαντικότερο.

Για να τραβήξουμε το μαχαίρι από όσα άδικα πατροκτονήσαμε και να τα «θεραπεύσουμε».

Για να ρίξουμε τους φράχτες που περιγράφουν τις «άλλες» μας ζωές και  να τις φιλιώσουμε.

Γιατί εμείς ήμασταν τότε εκεί, εμείς είμαστε και εδώ τώρα. Και άλλοι δεν ήμασταν ποτέ. Ούτε θα γίνουμε.

Για να  μας θυμηθούμε. Να μας βρούμε στην συνέχειά μας.

Για  να μας "φέρουμε" και να έρθουμε -αθώοι και σοφοί μαζί, στο τώρα.

Για να ζήσουμε την "εποχή" μας, έτσι όπως εμείς θα ορίσουμε ως δική μας, με όλες μας τις αισθήσεις και όλη μας την νόηση. 

Την εποχή μας. Όχι την μεταμοντέρνα, όχι την αρχαία, όχι την δανεική, την δική μας.

Είμαστε οι ποιητές και οι ηθο-ποιοι της ζωής μας.

Ας μην αφήσουμε το έργο μας να το σκηνοθετούν άλλοι. Ας μην επιτρέψουμε υπόκρουση «μεταμοντέρνου» ήθους και λογικής.

Είναι η ζωή μας.

Σταυρούλα Πανοπούλου 06.2013

Η εικόνα είναι λάδι σε καμβά του Franz Stuck, 1889, με τίτλο "Innocence"
Από www.wikipaintings.org

«...αύριο»

Αφήγηση 

οι δεδομένοι, δεδομένα ...αύριο

«Αφιερώνουμε τόσο πολύ χρόνο στους άλλους που ξεχνάμε να ζήσουμε τους δικούς μας ανθρώπους», είπε. Σταμάτησε για λίγο και συνέχισε «Σαν η ζωή μου να είναι αυτοί οι περαστικοί και προσπαθώ να τους δώσω τον καλύτερο εαυτό πριν αυτοί φύγουν. Κι ενώ το ξέρω, ξέρω κάθε φορά ότι είναι προσωρινό, αφήνομαι να το ζω αφηρημένα για να το αισθανθώ αιώνιο. Σαν να κατεβαίνω σε έναν σταθμό για να ξαποστάσω και μετά ξεχνάω και ξεχνιέμαι, και μένω μέρες εκεί, μέρες που γίνονται χρόνια, χρόνια που δεν ζω με τους ανθρώπους μου, γιατί τους θεωρώ δεδομένους, γιατί πιστεύω ότι θα είναι πάντα εκεί και θα με περιμένουν να μοιραστούμε τις μέρες ζωής που μας αναλογούν, σε μένα και σε αυτούς, που δεδομένα αγαπώ και μ’ αγαπάνε».

Σηκώθηκε από το τραπέζι. Κεφάλι χαμηλωμένο. Μάτια στο πάτωμα. Χτες πέθαναν δύο δικοί του. Αύριο ταξιδεύει στην γενέτειρα, να συνοδέψει αυτούς που πλέον δεν μιλούν και να συναντήσει εκείνους που υπάρχουν ακόμα. Είναι σκληρό, πολύ σκληρό, να ζεις και να περιμένεις από τον ίδιο σου τον χρόνο, να σου επιτρέψει να ασχοληθείς με όσους “δεδομένα” αγαπάς. Η καθημερινότητα πάει όπου την πάμε. Κάθε άνθρωπος που διαλέγουμε να συναναστραφούμε, όσο λίγο κι αν διαρκεί η συναναστροφή, πάντα αφαιρεί από αυτήν που θα δίναμε αλλού. Του χρόνου άμα του αφαιρείς μειώνεται, δεν είναι άπειρος. Και ενώ δεν μετριούνται στο ζύγι οι ανθρώπινες σχέσεις, πάντα ίδια μονάδα χρόνου αφαιρούν από την ζωή μας όταν τις ζούμε, και οι σημαντικές και οι λιγότερο σημαντικές. Ο χρόνος μιας συζήτησης είναι όμοιος, είτε την κάνεις με συνοδοιπόρο ζωής, είτε με έναν περαστικό που σε ρωτάει σε ποιό σταυροδρόμι της πόλης ακριβώς βρίσκεται. Είναι ο χρόνος που θα ασχοληθείς με κάτι, εκείνο που αφαιρείται από τις κουβέντες που θα έκανες με άλλους. Και μολονότι η ποσότητα της επικοινωνίας δεν μετρά, αναγκαστικά η ποιότητα της επικοινωνίας συνδέεται με την ύπαρξή της. Αυτή, που για τους αγαπημένους μας συνήθως μεταθέτουμε στο αύριο.

«Καμιά πια χαμένη μέρα», είπε και απομακρύνθηκε σιωπηλός. Δεν προλάβαμε να πούμε κάτι, μείναμε, εμείς η παρέα του, ακίνητοι σαν αγάλματα, Κοραή και Πανεπιστημίου. Μόνο τις παλάμες σαλέψαμε στον αέρα κι αυτό διστακτικά - ούτε καν προς την μεριά που έφευγε. Τον αποχαιρετούσαμε; ο χρόνος θα δείξει... Για ένα μόνο ήμασταν σίγουροι, ο φίλος μας ήδη πορευόταν την επιστροφή  στην δική του ζωή, αυτή που αθέλητα μειώναμε σε κάθε μας συναπάντημα. «Καλό δρόμο» ψιθυρίσαμε – στον εαυτό μας περισσότερο. Και χωρίς να θέλουμε, αισθανθήκαμε να ζωντανεύει ο σταθμός γύρω μας και ότι ίσως είχε έρθει η ώρα να φύγουμε κι εμείς από εδώ για τον δικό μας ξεχασμένο προορισμό. Αυτόν που πρέπει να θυμηθούμε ή να αναζητήσουμε. Δύσκολο να ζεις με όλα όσα αγαπάς, κάποια στιγμή ίσως χρειαστεί να διαλέξεις ανάμεσα στις ίδιες σου τις αγάπες.

Σταυρούλα Πανοπούλου 2.2012

Η ζωή που ζήσαμε

Μια δεύτερη ανάγνωση στην «Ευχόμενη ζωή» 

(συνθέαση 12.2010)

Απολογισμοί

… και τα πιθανά (αλλά ανθρώπινα) λάθη τους

Διαβάζοντας μετά από καιρό το πρώτο κείμενο της συνθέασης, έκανα μια δεύτερη ανάγνωση στην ‘επόμενη ζωή’ του Γούντυ Άλλεν και της φίλης Αγγελικής. Τι άρρητο υπήρχε στα λόγια τους; τι είχε προηγηθεί στην σκέψη τους και τότε δεν αναφέραμε; Μα …ένας απολογισμός. Σαν αυτούς που κι εμείς κάνουμε, στα σοβαρά και στ’ αστεία, με αφορμή ή χωρίς,  σε καφέ με φιλική κουβεντούλα ή σε μοναχικά οδοιπορικά. Στην διαδικασία ενός απολογισμού σκεφτόμαστε την ζωή που ζήσαμε, ο τρόπος που την αναλογιζόμαστε δείχνει αν την σεβόμαστε ή όχι, δείχνει επίσης και αν αποδεχόμαστε εμάς που την ζήσαμε ή όχι. Σαν λειτουργία, ο απολογισμός μιλά την γλώσσα της  φιλοσοφία που έχουμε  για  την ζωή και τον άνθρωπο, και αυτό μόνο εκφράζει. Αλήθεια ποια ζωή θα ευχόμασταν αν είχαμε δεύτερη; Μια επόμενη ζωή, ακόμα και σαν θέμα δεν είναι απλό, προϋποθέτει το κλείσιμο αυτής που ζούμε, το δεχόμαστε σαν ιδέα; ή θέλουμε μια εκδρομή στην επόμενη ζωή και αν μας αρέσει καθόμαστε, αν όχι επιστρέφουμε σε αυτήν που ζούμε;  Ας δούμε καλύτερα τους άρρητους απολογισμούς μέσα από αυτό που ευχήθηκαν οι άλλοι - ευτυχώς δεν απαντάμε εμείς τώρα. Ξεκινάμε με  Γούντυ Άλλεν. 

«Την επόμενη ζωή μου θέλω να την ζήσω ανάποδα. Ξεκινάς από νεκρός. – ‘Έτσι το γλιτώνεις αυτό. Μετά ξυπνάς σε ένα γηροκομείο και αισθάνεσαι κάθε μέρα και καλύτερα. Σε πετάνε έξω από το γηροκομείο γιατί δεν είσαι πλέον τόσο γέρος. Πηγαίνεις και εισπράττεις την σύνταξή σου και μετά όταν αρχίζεις να δουλεύεις σου δίνουν δώρο ένα χρυσό ρολόι και κάνουν πάρτι για σένα την πρώτη μέρα στην δουλειά. Δουλεύεις τα επόμενα 40 χρόνια μέχρι να γίνεις νέος και να χαρείς την ζωή. Κάνεις πάρτι, πίνεις αλκοόλ και γενικά είσαι ‘ατακτούλης’. Μετά είσαι έτοιμος για το γυμνάσιο. Μετά πας στο δημοτικό, γίνεσαι παιδί, παίζεις. Δεν έχεις ευθύνες, γίνεσαι βρέφος μέχρι τη στιγμή που γεννιέσαι. Μετά περνάς 9 μήνες κολυμπώντας σε ένα πολυτελές σπά με όλα τα κομφόρ, κεντρική θέρμανση και πλήρη εξυπηρέτηση, μεγαλύτερο χώρο κάθε μέρα και – Νάτο !! Τελειώνεις σαν ένας οργασμός...» (Γ.Α.)

Ευρηματικό και ανατρεπτικό το χιούμορ του ο Γ. Άλλεν, ποτέ επιφανειακό συχνά  μας προβληματίζει. Τι είπε όμως για τον ίδιον μέσα από το φαινομενικό αστείο για την επόμενη ζωή του; Δεν είναι ο πρώτος που σκέφτηκε την αντιστροφή, άρα γιατί τώρα; γιατί έτσι; Τα αστεία λένε είναι η καλύτερη επίθεση, πράγματι, σαρκάζει τον θάνατο - άρα τον έχει σκεφτεί, αυτοσαρκάζεται με τον θάνατό του - άρα τον έχει συλλογιστεί. Φοβάται; Ίσως. Λένε ακόμα για τα αστεία ότι είναι η καλύτερη άμυνα στους φόβους γιατί σε συμφιλιώνουν με ότι φοβάσαι, όντως, στην τελευταία του πρόταση προσπαθεί να ενώσει τα δύο μεγάλα «τίποτα»,  του πριν και του μετά την ζωή, για να φορέσει το δικό του αιτιακό δαχτυλίδι ύπαρξης. Η σκέψη του δείχνει να αποδέχεται την φύση της ανθρώπινης ζωής που συμβαίνει μια φορά - σαν σαϊτιά, δίνοντας όλο τον χρόνο για προσωπική συνειδητότητα. Δείχνει ίσως και επίγνωση ότι η ζωή γράφεται μονοκοντυλιά σε μία διαδρομή. Αυτήν την διαδρομή, την ζωή που ο ίδιος ο Γ.Άλλεν έζησε και εκτιμά, χωρίς να της αλλάξει το παραμικρό, είπε ότι θα επιθυμούσε να ξαναζήσει αλλά στην αντίστροφη εκδοχή των γεγονότων της, από την δική του ωριμότητα προς την επίσης δική του αθωότητα.

Η ανθρώπινη ζωή ανάμεσα στο τίποτα-πριν και τίποτα-μετά είναι μια σειρά από τυχαία και μη τυχαία γεγονότα, που γράφονται μία φορά την κάθε φορά στον χρόνο τους. Όταν τα σκεφτόμαστε, θυμόμαστε τα χρώματα και τα αρώματα της ζωής που ζήσαμε, να τα αλλάξουμε δεν μπορούμε. Ο τρόπος που τα θυμόμαστε εμπεριέχει ή όχι την αποδοχή την φύση της ανθρώπινης ζωής που σαν  σαϊτιά περνάει μία μόνο φορά από το κάθε σημείο του κύκλου της ζωής μας. Στους συλλογισμούς αυτούς κάποιες φορές μπαίνουμε  στον πειρασμό να κοιτάξουμε την ζωή μας σαν λογιστικό παλίμψηστο φύλλο και με «απολογισμούς» τύπου "αν-τότε-τώρα-θα" να φανταστούμε όσα δεν ζήσαμε. Έτσι, αν το πρώτο σφάλμα που κάνουμε είναι ότι ζούμε την ζωή μας σαν πρόβα, το δεύτερο είναι ότι την σπαταλάμε σε λάθος συλλογισμούς. Παράδειγμα ενός τέτοιου συλλογισμού είναι η επόμενη σκέψη, μοιάζει στην εκφορά με του Γ.Άλλεν αλλά διαφέρει στο δια ταύτα, είναι της Αγγελικής και αφορά στις σχέσεις, θα μπορούσε όμως να αναφέρεται σε οτιδήποτε που ενδιαφέρει έναν τμηματικό απολογισμό. Εν τω μεταξύ, ζωή είναι αυτό που συμβαίνει την ώρα που εμείς σκεφτόμαστε το χτες και το αύριο. 

«Θέλω να ζήσω την ζωή μου ανάποδα- τουλάχιστον τις σχέσεις…. Ξεκινώντας από το τι κάνει ο άλλος μετά τον χωρισμό (τα "καλά διαζύγια" είναι ο ορισμός των επιτυχημένων γάμων). Συνεχίζοντας στον ίδιο τον χωρισμό (στον τρόπο που διαλέγει να διαχειριστεί το τέλος). Μετά στο άλυτο πρόβλημα (τι έκανε για να το λύσει). Μετά στην αρχή του προβλήματος (τι έκανε για να το αντιμετωπίσει). Ύστερα στον κορμό της σχέσης (πόσα από τον εαυτό του "έβαλε" στη σχέση). Κατόπιν στη χρυσή εποχή των 10 πρώτων ημερών. Έπειτα στη φλόγα της πρώτης γνωριμίας. Τέλος, ζεις την πρώτη φορά που τον διέκρινες μέσα στο πλήθος... Έ, τότε αλλάζεις δρόμο» (Α) 

Τα σημεία-σταθμοί της σχέσης μοιάζουν αιτιακά και προσδιορίζονται από εναλλακτικές υποθέσεις διαφορετικών επιλογών, με σκέψεις "στερνής γνώσης" που ηθελημένα αγνοεί ότι τότε, σε κάθε κόμβο επιλογής, οι επιπτώσεις ήταν όλες άγνωστες.  Οι «απολογισμοί» σημείων-σταθμών θέλουν να ξεχνούν αυτούς που τα έζησαν. Μιλάμε για σχέσεις που όταν συνέβαιναν ήμασταν κι εμείς εκεί. Τέτοιες σκέψεις αυτονομούν τα γεγονότα από τους συντελεστές, δείχνοντας ότι δεν τιμάμε τα πρώτα και δεν εκτιμάμε τους δεύτερους. Χρειάζεται να μας θυμίσουν ότι ο άλλος δεν ήταν τυχαίος κι ότι η ζωή μας μαζί του ήταν επιλογή; Άραγε δεχόμαστε τον εαυτό μας για όσα στην συγκεκριμένη σχέση μπόρεσε; Μεγάλο το ερώτημα -και η απάντηση δεν είναι ‘τόσα ήξερα τόσα έκανα’ γιατί κάθε φορά με όσα  ξέρουμε (καλούμαστε να) κάνουμε ότι κάνουμε στην ζωή μας.

Η Αγγελική διάλεξε να ξαναζήσει σχέση, κάποιος άλλος μπορεί να διάλεγε σπουδές, σχέσεις με φίλους, σχέσεις με παιδιά ή με γονείς, επάγγελμα, υγεία, και πολλά άλλα που θα θέλαμε να είχαν διαφορετική εξέλιξη. Το κοινό σε όλα αυτά είναι ότι κρίνουμε με όρους στερνής γνώσης από τα αποτελέσματα των επιλογών. Κρίση άδικη γιατί "σωστό" κάθε φορά ήταν το καλύτερο δυνατό στο τότε, και κρίση άσκοπη γιατί ούτε σήμερα είναι σίγουρο ότι διαθέτουμε κριτήρια για κρίση. Η "στερνή γνώση" που μιλά και κρίνει, είναι  ωφελιμιστική στις ανάγκες του τώρα και αυτές εξυπηρετεί, με αποστάγματα δήθεν σοφίας - που δεν είναι παρά πίκρα και θυμός για όσα δεν ζήσαμε και θεωρούμε ότι η Ζωή μάς χρωστάει.

Ζωή όμως δεν είναι οι συρραφές των όσων έγιναν, στις σχέσεις, στις σπουδές, στην υγεία, στις εξωτερικές και εσωτερικές μας συνθήκες, είναι το όλον που μέσα του κληθήκαμε να ζήσουμε. Ένα Όλον το οποίο υπερβαίνει το άθροισμα των μερών που το αποτέλεσαν και στο οποίο είχαμε όλο τον χρόνο να συλλογιστούμε και να επιλέξουμε φιλοσοφία για εμάς και την ζωή μας, όχι κοσμοθεωρία για τις ανάγκες μας αλλά συνειδητότητα και ευθύνη των επιθυμιών μας. Σε μια τέτοια Ζωή γίνονται οι Απολογισμοί και αυτό το Όλον πρέπει να έχουμε κατά νου άμα τύχει να μιλήσουμε για ‘επόμενη ζωή’ μας. Ένας έτσι σκεπτόμενα λόγος ποτέ δεν θα σπάσει σαν μωσαϊκό την ζωή που ζήσαμε , θα την δέχεται όλη και θα ξέρει την μοναδικότητα που αξιωθήκαμε. Και ναι τότε, στα σοβαρά και στ’ αστεία, με αφορμή ή χωρίς,  σε καφέ με φιλική κουβεντούλα ή σε μοναχικά οδοιπορικά , οι «απολογισμοί» μας πλέον δεν θα μας πληγώνουν.

 Αυτά όμως συμβαίνουν με τους τμηματικούς απολογισμούς μας, τουλάχιστον μέχρι να μάθουμε να τους κάνουμε με σωστά «μαθηματικά»... Ανοιχτό μένει το θέμα ενός απολογισμού ζωής. Αλλά για να κάνεις έναν τέτοιον απολογισμό πρέπει να έχεις σοβαρούς λόγους και η περίπτωση μιας δεύτερης ολικής ευκαιρίας, αν υπήρχε κι ανάμεσα στο σοβαρό και στο αστείο της υπόθεσης της, χωρίς άλλο θα μπορούσε να είναι ένας από αυτούς.  

Κλείνοντας με τους απολογισμούς ας συντονιστούμε ξανά με την ζωή που τώρα ζούμε. Κοιτάξτε αν θέλετε για λίγο το πληκτρολόγιό σας. Βλέπετε τα τοξάκια undo και redo; Θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι αυτές τις λειτουργίες η ζωή μας δεν τις διαθέτει. Ταξίδια μπρος-πίσω δεν γίνονται ούτε στον χρόνο ούτε στις πράξεις. Οι άνθρωποι δεν είναι κονσέρβες για να ξέρουμε πότε λήγουν, οι πόζες που παίρνουμε δεν έχουν χρήση συστατικής. Με επιλογές γίνονται όλα και γενικώς τα πάντα είναι ανοιχτά. Ανοιχτά, αλλά για μία κίνηση την φορά. Άμα ρίξεις την πέτρα δεν γυρίζει πίσω. 

Το μαγικό με την ζωή στην αδυναμία της για undo και redo, είναι ότι κάνει αδύνατη την επανάληψη,  όλα είναι μοναδικά και συμβαίνουν άπαξ. Εκεί ακριβώς είναι που η ζωή ρίχνει τις απίστευτες ζαριές της. Ας επικεντρωθούμε σε αυτές.  Και ας προσθέσουμε στους "απολογισμούς" μας λίγο από την οντολογική μας μοναδικότητα στο τώρα. Ο Γούντυ Άλλεν με την σκέψη του ανέβηκε ανάποδα την Πανεπιστημίου αλλά το έκανε με πλήρη επίγνωση ότι δεν υπάρχει τίποτα μετά από "το μετά" του οργασμού...

  Σταυρούλα Πανοπούλου 01.2012

Μια σκέψη για τον ανθρώπινο χρόνο

Πόσες μέρες έχει ο χρόνος;

μια σκέψη για τον ανθρώπινο χρόνο... 

Πόσες μέρες έχει ο χρόνος; 354, λιγότερες, μπορεί και καμία. Κάποιοι από εμάς ζούμε κυριολεκτικά στην “επόμενη χρονιά” μέσα από αναβολές «μετά» και «άλλη φορά», και κάποιοι άλλοι ζούμε στην “αξεπέραστη χρονιά” του «κάποτε» και «τότε». Ζωές σε αναβολή και σε προβολή, ζωές στεγνές και ισχνές, μη ζωές, απούσες. Κι όταν τα χρόνια πραγματικά περάσουν, με αγωνία αληθινή, οι κόρες διαστέλλονται - μία φορά μόνο, και με τρόμο αντικρίζουν τον τεράστιο ορίζοντα της μη-ζωής μες στην ζωή τους.

Δεν το θέλει ο άνθρωπος, αλλά νομίζει ότι του πέφτουν ίσα με πέντε ζωές. Να τις ζήσει καλύτερα από αυτή που του έτυχε τώρα. Κάνει σχέδια και τα φυλάει στα πίσω συρτάρια του νου. Άλλοτε τα λέει όνειρα και άλλοτε στόχους. Ενδιάμεσα κάνει ότι είναι πιο βολικό για την κάθε ημέρα του – την οποία και νανουρίζει μέχρι το βράδυ κι έπειτα την ξεκουράζει με ύπνο, για να ξυπνήσει δυναμωμένη και να του φέρει την ευκαιρία που περιμένει. Μα κι αν δεν φέρει - δεν την μαλώνει, σαν αραχνούλα που τρώει χρόνο, ο άνθρωπος υφαίνει στην διάρκειά της νέας μέρας ένα ακόμα σχέδιο.

Η ζωή δεν είναι πρόβα. “Το ξέρω” απαντά ο άνθρωπος – την ίδια ώρα που καταπιάνεται να κάνει καλύτερο το σκηνικό για την πρόβα του.

Γυναίκες και άντρες, άντρες και γυναίκες, κάποτε παιδιά και σήμερα μεγάλοι, άνθρωποι της αναβολής και του κυνηγίου. Σαν χρυσοθήρες κυνηγάνε στιγμές με μικρούς κόκκους ευτυχίας ανάμεσα στις πετρούλες του χρόνου, ενδείξεις ύπαρξης της μεγάλης ευτυχίας που τους αναλογεί αλλά ποτέ δεν τους μοιράστηκε. Αν κάποτε έτυχε πραγματικά να τους αγγίξει, δεν την κατάλαβαν - ζούσαν κάτι άλλο και δεν την πρόσεξαν. Εκ των υστέρων αναφέρονται σε αυτήν σαν φλέβα χρυσού που τους διέφυγε από τα χέρια λες και ήταν άμμος. Η περίπτωση να μην άνοιξαν καν τα χέρια να την πιάσουν ούτε περνά από τη σκέψη τους. Η σκέψη τους, τότε, έκανε συνεχώς σχέδια και ήταν συνεχώς απασχολημένη με κάτι.

Η ευτυχία στην ουσία πάντα περνούσε ξυστά από την ζωή τους , αν και - ενώ και όταν, οι ίδιοι δαπανούν περιουσίες χρόνου σε “ξυστά” υποσχετικών ζωής. Δαπανούν άλλους ανθρώπους και αναλώνονται κι οι ίδιοι σε χρονοβόρες ουδέτερες καταστάσεις που κατά την εκτίμησή τους δεν τους παίρνουν χρόνο. Κόπο δεν παίρνουν, χρόνο πάντα τρώνε - απλά η εκτίμηση του χρόνου είναι υποκειμενική. Ο κόπος διογκώνει τον χρόνο, τον γεμίζει και τον κάνει να έρχεται περίπου στο μέγεθος που πράγματι είναι. Εμείς οι άνθρωποι όμως προτιμάμε να ξεχνιόμαστε, να χαλαρώνουμε και να ηρεμούμε, όχι μπροστά σε μία θάλασσα ή απέναντι σε ένα βουνό χορεύοντας με την ψυχή μας το ζεϊμπέκικο που της αναλογεί, αλλά οπουδήποτε αρκεί να έχουμε “γυρισμένη πλάτη” στην ίδια μας την ζωή.

Το ότι είμαστε ένα από τα βιολογικά είδη του πλανήτη, το ξεχνάμε. Αναγνωρίζουμε ότι ο σκύλος και η γάτα μας θα ζήσει 15 χρόνια και αυτό μας καθιστά σχεδόν αθάνατους. Βλέπουμε τα βουνά και ο συλλογισμός ότι κάποια γεωλογική μεταβολή θα τα μετατρέψει σε πεδιάδες μας ηρεμεί γιατί αυτή την καταστροφή μπορεί και να μην την ζήσουμε. Ο ήλιος θα πεθάνει. “Πολύ αργότερα” απαντά ο άνθρωπος. Μα ποτέ, ποτέ, δεν συλλογίζεται τα 100 προσδόκιμα χρόνια της ανθρώπινης ζωής, και ποτέ, ποτέ, δεν ζει με συνείδηση του βιολογικού είδους του στον πλανήτη που ανήκει.

Ο άνθρωπος δεν ζει. Αναβάλει συνεχώς να ζήσει. Και κάνει σχέδια, πολλά σχέδια. Ταυτόχρονα σαν φτωχός ζητιάνος αρπάζει ότι φτάνει το κοντό χέρι του από ηδονές και γυλιστερές πετρούλες – επιταγές στιγμών που κάποτε θα ζήσει. Κάποτε. Κάποτε και ίσως. Ενδιάμεσα είναι τσαρλατάνος κυνηγός χωρίς άδεια κυνηγίου για ξέμπαρκες άγριες στιγμές, στις οποίες στήνει καρτέρι και μετά χαίρεται που νίκησε τον μικρό λαγό μόνο και μόνο γιατί τον τύφλωσε στα μάτια με τον φακό του πριν τον σκοτώσει. Όχι για να τον φάει, είναι χορτάτος από φαγητό. Αλλά έτσι για την χαρά του κυνηγιού. Για να αφαιρέσει παγανιστικά ζωή και να την προσθέσει στην δική του.

Μα οι στιγμές που κλέβονται, μέσα στην αναβολή και τα σχέδια μιας ζωής που θα βιωθεί στο μέλλον αντί εκείνων των ημερών που την προετοιμάζουν, εκδικούνται. Κάποιοι άνθρωποι φυλακίζονται στις μνήμες κλοπής του παρελθόντος. "Έκανα λάθος" τότε ακούς, και ξέρεις ότι η άγκυρα της ελπίδας ποτέ δεν θα σηκωθεί από εκείνη την μέρα. "Θέλω κάτι να με ξυπνήσει μέσα μου" λέει ο άλλος, και προσπαθείς να διακρίνεις ποιος μιλά μέσα από το ζων άψυχο σώμα.

Παραμύθια πάνω στα παραμύθια, μύθοι ευτυχίας, και μια κοινωνία που τρέχει τόσο γρήγορα τα γεγονότα, που κάνουν τον άνθρωπο να μην προλαβαίνει να σκεφτεί την σκέψη του. Αυτή την σκέψη που ταυτόχρονα αναβάλει και ελπίζει, ξεχνώντας ότι δεν έχει χρόνο να το κάνει για πάντα, ότι το πάντα είναι σχεδόν 75 χρόνια ζωής. Και δεν είναι το θέμα ότι ο πρόγονος έζησε 92. Ναι, το σόι έχει γερή κράση. Αλλά ακόμα και το 92 - είναι 92, δεν είναι πάντα. Για να μην μιλήσουμε για αυτούς που δεν αγγίζουν καν αυτές τις ηλικίες. Θάνατοι πρόωροι. Άδικοι λέμε. Και είναι άδικοι. Μα μήπως μεγαλύτερη αδικία δεν είναι να ζούμε άσκεφτα τα όποια χρόνια μας αναλογούν; Και είναι άσκεφτα όταν αφήνουμε την σκέψη μας να παίζει με το χτες και το αύριο και να απουσιάζει από το σήμερα. Ένα σήμερα που αν σταθούμε μόνο σε αυτό, και του φερθούμε σαν καιροσκόποι, μετά το θυμόμαστε άσχημα, γιατί ζήσαμε το τώρα του σαν κλέφτες στιγμών και όχι σαν δημιουργοί.

Αυτά σκέφτηκα παρακολουθώντας ένα βίντεο για τα χρέη της Ελλάδας που ξεκίνησαν από την σύσταση του κράτους μας, μα που κανείς δεν τους είχε δώσει σημασία σε τι εξυπηρετούν και γιατί άραγε υπάρχει η συνήθεια να παίρνονται – πριν φτάσει το σημερινό χρέος της χώρας να αναστατώσει ιδιωτικά όλα τα σπίτια της επικράτειας. Σαν πολίτες ζούμε το ίδιο προσωρινά και άσκεφτα όπως ζούμε προσωρινά και τις ιδιωτικές μας ζωές σαν πρόβα. Κι έτσι θα παραδώσουμε και εμείς καμένη γη στην επόμενη γενιά, όπως πήραμε κι εμείς – απορώντας τότε γιατί κανείς δεν σκέφτηκε πριν γεννηθούμε να την προφυλάξει και να την κάνει καλύτερη. Οι κληρονομιές που δίνουμε συνήθως μετρούνται σε σπίτια και λεφτά. Και εκεί, εμείς, είναι ίσως η μόνη στιγμή που δεχόμαστε τον πιθανό θάνατό μας, γιατί θα ζήσουμε μέσα στα πράγματα που θα κληρονομήσουν οι γόνοι μας. Ποτέ δεν σκεφτόμαστε την δική μας ζωή σαν ευκαιρία να την ζήσουμε παρόντες και με όλη την χαρά που αναλογεί στο θαύμα της ύπαρξης που κυριολεκτικά κρατάει στα χέρια της η κάθε μας μέρα. Και ποτέ δεν σκεφτόμαστε ότι είμαστε μέλη μιας οικογένειας, σε μέγεθος χωρών ή πλανήτη, που παρά τα λίγα χρόνια της γενιάς μας μπορούμε και θα προλαβαίναμε να προσθέσουμε ένα λιθαράκι για τις επόμενες γενιές. Έτσι κράτος και πλανήτης απαξιώνονται, και εμείς εγκλωβιζόμαστε εντός μιας ιδιωτικής ζωής στην οποία επίσης φροντίζουμε να απουσιάζουμε με «θα» και «τότε..».

Στην κάθε μέρα μας υιοθετούμε ζωές άλλων βιολογικών ειδών. Γατούλες και πιστοί σκύλοι, αετονύχικα αρπαχτικά, ύπουλα φίδια και σιωπηλές αμοιβάδες. Εμείς οι άνθρωποι τα κάνουμε όλα αυτά, το μόνο βιολογικό είδος που ξεχωρίζει για την συνείδηση του. Μια συνειδητότητα, που εξαντλείται σε κουβέντες πολλαπλών επιπέδων – καταλήγοντας συνήθως σε ένα πολυφιλοσοφημένο ‘δεν βαριέσαι’.  Ένα “δεν βαριέσαι” που συλλογικά και ατομικά, συντηρείται τρέφεται και υπάρχει με πολλά «τότε» «κάποτε», «θα» και «μετά».

Λένε ότι πρέπει να ζεις την ζωή σου όπως σου έρχεται. Λένε άδραξε την ημέρα, λένε και χειρότερα για το πώς να αρπάζεις ότι πέφτει μπροστά σου σε μία ημέρα… Λένε κι άλλα, πολλά λένε για το τώρα, για το παρελθόν και για το μέλλον, δοξασίες να μας ηρεμούν όταν μας πιάνει αγωνία ότι κάτι δεν πάει καλά με το καράβι της ζωής μας. Το μόνο που δεν μας λένε είναι το πώς η ζωή μας δεν θα γραφτεί - σαν το τεράστιο νούμερο που έχουν οι στιγμές της - πάνω σε επιταγή που μέλλει να μείνει ακάλυπτη ή σε γραμμάτιο που δεν θα πληρωθεί ποτέ.

Πόσες μέρες έχει ο χρόνος; Μπορεί και πολλές, μπορεί και καμία...

Πόσες μέρες έχει μια ανθρώπινη ζωή; Εξαρτάται, εξαρτάται είναι η σωστή απάντηση.

Πόσων χρονών είπαμε ότι είσαι; Εξαρτάται από το πόσο έζησες. Μα κι ο χρόνος που "δεν έζησες" μετριέται στα χρόνια που σου αναλογούν να ζήσεις.

Σταυρούλα Πανοπούλου (*), 09.2011

(*)  προσωπικά, αυτήν την εικόνα και αυτό το ρολόϊ προτιμώ να έχω κατά νου όταν σκέφτομαι τον ανθρώπινο χρόνο - μα και τούτο είναι σκέψη και μάλιστα υποκειμενική. Οι μέρες που ζούμε, από αυτές που μας αναλογούν, δεν κερδίζονται με σκέψεις αλλά με αλλαγή στάσης και δράσης στην ίδια μας την ζωή.